Ազգային ինքնութիւնը՝ Պետութիւնն է

Վահէ Յ Աբէլեան

Ընդունիմ որ չեմ կրցած, ինչպէս Անգլերէն առածը կ՚ըսէ, մազ ճեղքել - split hair - երբ հարցը պետութեան եւ պետականութեան միջեւ է։  Նայիրի բառարանն ալ օգտակար չեղաւ։ Կայքին այն բառարանին որուն պատահմամբ դիմեցի, այսպէս բացատրեց՝ (Աղբիւր՝ Բառգիրք հայերէն լեզուի։ Անդրանիկ Վրդ. Կռանեան, Պէյրութ, 1998։ Էջ 391։)

Պետութիւն `գոյական, կառավարութիւն, տէրութիւն:

Պետականութիւն՝ գոյականշ պետական վարչաձեւ, միջազգային ճանաչումով իշխանութիւն:

Ըսեմ նաեւ որ կառավարութեան եւ պետութեան միջեւ ալ, առօրեայ գործածութեամբ, գործնականօրէն տարբերութիւն չեմ տեսներ։ Ամերիկայի պետութիւնը եւ կամ պետականութիւնը, նախագահ Տոնալտ Թրամբ-ի վարչութիւնն է՝ administration։-ը։ Եթէ երկիր մը գործ կ՚ուզէ ունենալ Ամերիկայի պետութեան կամ պետականութեան հետ, անոր գործը նախագահ Տոնալտ Թրամբին վարչակարգին - administration - հետ է, եւ անոր միջոցաւ է։ Հիւսիսային Քորեայի պետութիւնը կամ պետականութիւնը, Քիմ Ժոնկ Ուն-ին վարչակազմն է։

Բոլոր երկիրներու կառավարութիւններուն կամ վարչակարգերուն գեր նպատակը իրենց երկիրին ապահովութիւնը եւ պաշտպանութիւնն է, ինչպէս նաեւ իրենց քաղաքացիներուն բարեկենցաղ կեանք մը ապահովելն է։ 

Շատ բարդ հարցի մը, այս կէս կատար ներածական ըրի, քանի որ կարդացի Ահարոն Շխրտըմեանին, ԱԶԳԱՅԻՆ ԻՆՔՆՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ յօդուածը։ Այդ ալ կէս կատար է, ուր Ահարոն Շխրտըմեանը կը նշէ թէ՝ «Այսօր կը գտնուինք վտանգաւոր ժամանակաշրջանի մը մէջ, ուր Հայաստանի ղեկավարութիւնը սկսած է ոչ միայն սխալներ գործել, այլեւ՝ գաղափարական նոր ուղեգիծ մը պարտադրել, որ կը խորտակէ հայ ժողովուրդի պատմական յիշողութիւնը, ազգային արժէքները եւ արդար իրաւունքները։» Ակնարկը անշուշտ այսօրուայ, Նիկոլ Փաշինյան-ի իշխանութեան է։

Անկասկած որ այսօր Հայաստանը կը գտնուի վտանգաւոր ժամանակաշրջանի մը մէջ, եւ անկասկած որ ՆՓ-ի կառաւարութիւնը իր քաղաքականութիւնը չի հիմնաւորեր հայ դժբախտ, եւ անարդար պատմական պատահարներուն բարւոք լուծումներու յանգելու համար։ Ոչ ալ Աւետիս Ահարոնեանը նման բան ըրաւ  երբ   28 Մայիս 1918 Հայաստանի հանրապետութեան հիմնադրութիւնէն անմիջապէս ետք Թուրքիայ այցելեց երկու երկիրներու միջեւ բարեկամութեան կապը ամրապնդելու համար։

 Հայաստանի վարչապետը, ըլլայ ան Նախագահ,  պատմութեան դասախօս չէ, եւ ոչ ալ Հայաստանի կառավարութիւնը պատմութեան կաճառ է։ Բայց այդ չի նշանակէր որ կ՚անտեսեն պատմութիւնը. հապա կը վարեն Հայաստանի քաղաքականութիւնը պատմական պատահարներուն հետեւանքներուն իրադարձութիւններուն հիման վրայ, բնականաբար այնպէս ինչպէս կը մեկնաբանեն այդ պատմական իրադարձութիւններուն հետեւանքները։ Դժբախտ իրողութիիւնը այն է որ, Հայաստանի մէջ ընդիմադրութիւն ըսուածը պարզապէս ընդիմադրութիւն կ՚ընէ, ընդիմադրութեան սիրոյն եւ չի ձգտիր արդարացնէր իր ընդիմադրութիւնը պատմական պատարհարներուն իրենց մեկնաբանութեանբը։

Սփիւռքը, պետական մակարդակով քաղաքական փորձարութիւն չունի եւ ոչ ալ կրնայ ունենալ։ Խնդրեմ զանց առէք ներկայացնել Լիբանահայութիւնը որպէս պետական մակարդակի վրայ քաղաքական փորձարութիւն ունեցող գաղութ մը։ Հետեւաբար անբնական է որ սփիւռքը, Հայաստանի քաղաքացիներուն, իր չգոյ պետական փորձարութիւնէն, քաղաքական բան մը փոխանձելիք ունենայ, մանաւանդ որ իրողութիւնը այն է որ ամէն քաղաքականութիւն տեղական է՝ ինչպէս ըսած է Ամերիկացի ծերակուտանը։ Իսկ սփիւռքը հայաստանեան աումով տեղական չէ։ "All politics is local" is a famous adage, most closely associated with former U.S. Speaker of the House Tip O'Neill”

 Հայոց պատմութեան պատահարներուն, ինչպէս ցեղասպանութիւն, սփիւռքին տարած գնահատելի աշխատանքը նպաստած է եւ կը նպաստէ ապահովելու հայութեան երկարակեցութիւնը սփիւռքի մէջ, որքան որ կարելի է։ Բնականաբար, սփիւռքին անխուսափելի վերջը ձուլումն է։ 

Իմ եզրակացութիւնս է՝ անսակարկ նեցուկ կենալ Հայաստանի քաղաքացիներուն յառաջ բերած պետութեանը, եւ հետեւաբար Հայաստանին, մանաւանդ որ Հայաստանի քաղաքական ընթացքը ժօղովրդավարական է։ Հայաստանի պետութեան կամ կառաւարութեան դէմ ըլլալ, բայց Հայաստանի պետականութեան զորավիք ըլլալ խօսոյթը, ինքնախաբէութիւն է եւ ցնորական։ Մաշած խօսք մըն է, թերեւս որոշ արդարացում կրնար ունենալ անցեալ դարու Սովետական Հայաստանի շրջանին, թէեւ այդ եղած դիրքորոշումին  իմաստութեանն ալ սկսած եմ կասկածիլ։

Անսակարկ զօրավիքին այլընտրանքը՝ սփիւռքին բացառձակապէս անտարբեր ըլլալը պէտք է որ ըլլայ, ինչպէս անտարբեր եմ Տաճիկիստան-ին հանդէպ, որուն համար ոչ ժամանակ եւ ոչ ալ որեւէ տրամադրութիւն կը մատուցեմ։ Ոչ մէկ պարագայի տակ Հայաստանի ժողովրդավարական կարգով յառաջ եկած  կառաւարութեան դէմ սփիւռքի ընդիմադրութիւնը արդարացի կրնայ ըլլալ։

Այլ մեկնաբանութիւն տալով, Ահարոն Շխրըմեան կ՚եզրակացնէ որ Նիկոլ Փաշինեան-ին կառաւարութիւնը «կը սպառնայ համայն հայ  ժողովուրդի   ինքնութեան։»  Կը յուսամ որ Ահարոն Շխրտըմեանը նման վարկածով չառաջնորդեր Կիլիկեան Թեմին հայագիտութեան ծրագիրը։

Անկասկած որ Նիկոլ Փաշինյանին կառաւարութիւնը սպառնացած պիտի ըլլայ հայ ժողովուրդին ինքնութեան, եթէ չկարենայ ապահովել Հայաստանի ինքիշխանութիւնը եւ անոր ի նպաստ գիշեր ու ցերեկ չաշխատի։ Իսկ Հայաստանի ինքնիշխանութեան ապահովութեան հիմնաքարը կը մնայ Խաղաղութեան Խաչմերուկի Հայաստանի քաղաքականութիւնը։ Այդ քաղաքականութեան ռահվիրան է Նիկոլ Ծաշինյանը եւ անոր պիտի հետեւին իրարայաջաորդ կառաւարութիւնները։ Այդ քաղաքականութիւնը պիտի ամրագրուի Հայաստանի պատմութեան մէջ որ սկզբնաւորուեցաւ Թաւշեայ Յեղափոխութեամբ որ սկսաւ այս օրը՝ 31 Մարտ 2018-ին։

Հայ ազգային ինքնութիւնը՝ ինքնավար Հայաստանն է։ 

 

 

 

 

 

 

Armenian Church Holidays: Tzaghgazart and Trnpatsek

Attached is my translation of Asbet Manjikian’s take on Tzaghgazart (Palm Sunday) and Trnpatsek (Opening of the Door). The article was posted in Aztag Daily on April 1, 2023. Asbet Manjikian is a relative of mine and is a long-time employee of the Aztag Daily establishment, which happens to be a block or two from his apartment house in Bourj Hammoud. I admit that I am not sufficiently knowledgeable of the Armenian curch holidays, as I should and any Armenians should.  

This is how Asbet Manjikian described Tzaghgazart

“The Sunday before Easter is Palm Sunday – Tzaghazart - which symbolizes Christ's triumphal entry into Jerusalem.

Palm Sunday also symbolizes the first day of creation, when God created the heavens and the earth, spreading light, chased away darkness.

Jesus, knowing that he would voluntarily accept his death in order to show that he was the Lamb of God, who was willing to be sacrificed for the salvation of mankind, headed to Jerusalem to live out the last phase of his earthly life there.

God had commanded that on the tenth day of the month of Nisan (March-April), each of the children of Israel should take a one-year-old, unblemished, male lamb and keep it until the fourteenth day of that month, then sacrifice it in the evening. And Jesus Christ, the Son of God, the Lamb of God the Father, entered Jerusalem five days before the Passover, to sacrifice himself as the new Passover lamb.

On the way to Jerusalem, Jesus performed his last miracles: he opened the eyes of two blind men and raised Lazarus, who had been dead and buried for four days.

Jesus went from Bethany to Jerusalem. The people followed him in great numbers. Jesus, in a humble manner, rode into Jerusalem on a donkey.

The disciples and the people enthusiastically welcomed the Lord’s entry into Jerusalem. Some spread their garments on the ground, while others, waving palm branches and olive branches, clapped their hands in the air and shouted: “Hosanna to the MostHigh! Blessed is he who comes in the name of the Lord! Blessed is the coming kingdom of our father David! Peace in heaven and glory in the highest!”

Jerusalem was jubilant. Jesus immediately entered the temple, where he drove out all those who were buying and selling in the temple area, overturned the tables of the money changers and the seats of those who were selling doves, to make the point t that the house of God was called to be a house of prayer and not a den of thieves.

Angered by this incident, the high priest and his associates decided to kill Christ.

***

Palm Sunday commemorates Christ’s triumphal entry into Jerusalem. During the morning service, the hymn “Lord from Heaven” is sung, which, with reference to the Lord’s first coming, tells of His triumphal entry into Jerusalem. “Glory to God in the highest, and on earth peace, good will toward men.”

After the Gospel reading, the Liturgy of the Hours is performed: “May it be blessed and preserved and kept in the care of the Lord.” The four corners of the world, the earth, the fruitfulness of the year, the monasteries, the settlements and their inhabitants are blessed.

During the Divine Liturgy, olive branches are blessed, which symbolize goodness, abundance, fruitfulness, wisdom, peace and victory, and are distributed to the faithful.

Palm Sunday is proclaimed as the day of the blessing of children. When Christ entered the Temple in Jerusalem, the children cried out: “Blessed is the Son of David!” That is why the Palm Sunday procession and the blessing of children take place.”

* * *

“The Trnpatsek (Opening of the Doors) service in the Armenian Church often takes place in the evening, frequently on the Friday evening before Palm Sunday. While sometimes held during Holy Week or as part of Sunday services, it traditionally represents a "vigil" or evening service, symbolizing the opening of the altar to commemorate the Second Coming.”

***

This is how Asbet described Trnpatsek

“On the evening of Palm Sunday, the Opening of the Doors ceremony takes place.

In front of the closed curtain on the Holy Table of the Church, the clergyman kneels and sings the hymn “Open us, O Lord, open us, O Lord, the door of mercy, that we may cry out to You” and knocks on the door with a large key and tearfully prays to God on behalf of the faithful that He will not keep the doors of the kingdom closed to them because of their shortcomings and sins, but will forgive the sins of all of us and receive us into His eternal kingdom.

Another clergyman standing behind the closed curtain responds in the form of a dialogue and reminds us that this is the door of the kingdom, which is opened only to those who turn to God with repentance, contrition and faith.

Tblirs sing the hymn “Open us, O Lord, the door of mercy.” The cloister is opened, and all the lights in the church are turned on, picturing the light and glory of the kingdom of God and the entry of the righteous into the Kingdom with Christ.

At the end of the liturgy, the priest dismisses the people  bidding them peace, with the prayer "King of Peace”.

 

Link: Հայ Եկեղեցւոյ Տօներ. Ծաղկազարդ Եւ Դռնբացէք-ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ-

April 1, 2023 - https://www.aztagdaily.com/archives/577460

Yerevan, first visit

Vaհe H Apelian

 

With relatives in Armenia

I visited Armenia for the first time during 1969/1970-time frame. I was a student at the American University of Beirut (AUB). The Embassy of the Union of Soviet Socialist Republics (USSR) had organized for the students of AUB a tour that took us to Yerevan, where we stayed for a week or a bit less. From Yerevan we flew to Leningrad, the present-day Saint Petersburg, and from there we went to Moscow by train. Internet tells me that “The train ride between St. Petersburg and Moscow is generally considered unremarkable rather than scenic, featuring typical Russian landscapes of forests, fields, and small villages.” However, that is not the impression I am left with. It remains for me a memorable train ride.  

The tour took place during the University’s Easter break and lasted anywhere between 10 to 12 days. I have retained to this day fond memories of my visit and meeting our relatives who hosted me royally. Having a guest from adrasahman – overseas - was a rarity during those days. Almost all the neighbors of our relatives, dropped by and welcomed me. 

I have memorialized an incident during that visit. It is about a young girl I met in a kolkhoz, a farming commune on our way visiting Lake Sevan. Those interested to hear about her and my brief encounter with her, may read the attached link titled “what happened to her?”

 I was reminded recently of another memorable encounter I had in Yerevan with a lady. I had long contemplated memorializing it too. Strange as it may sound, the recent news about the National Assembly giving its final approval to ban the sale and commercial use of plastic bags and certain single use plastic products by 2027, became the trigger to write this blog post, because the memorable encounter I alluded to, is about  ordinary plastic shopping bag. I had long thought of memorializing the encounter. 

 On one of those days in Yerevan, I went to a market with a few others from the group. I do not remember what was it that I purchased. The seller, instead of putting the purchase in a bag, had it wrapped in a paper, making it very difficult, almost impossible for me to keep it wrapped to carry with me. I asked the seller if he had a bag. He did not have. At that moment a lady, who happened to be standing next to me, opened her purse and removed a neatly folded plastic bag and offered it to me. It was obvious that she kept that plastic bag with care, having it neatly folded and placed  it in her purse. I thanked her but I refused to accept her offer. She insisted that I take it. She was so adamant about it that I gave in and thanked her and took plastic bag.

I remember to this day unwrapping it. The crease lines of the folds of the plastic bag were very visible and firm. It was not an unused plastic bag. It was apparent that she had neatly folded the plastic bag, as she had done many times before, and had carried it with her for her day’s shopping. After that casual encounter we departed ways. 

After I wrote the preceding paragraph, I asked all-knowing AI if plastic bags were rare in the Soviet Union in 1960’s. This is what the all-knowing AI said, “Yes, plastic bags were exceptionally rare in the Soviet Union during the 1960s, often acting as luxury items or status symbols rather than functional daily items. They only began to appear more frequently in the 1970s and 1980s, typically imported from the West or sourced through black market.” 

Visiting Armenia during those years was a privilege offered to a few. Much like the neighbors of our relatives, who dropped by and welcomed me, asking me if there was anything that they could do to make my visit comfortable and enjoyable; this lady too, went out of her way to make sure that I am not inconvenienced in any way. 

 My most recent visit to Armenia, which also included visiting Artsakh, was a decade ago, in 2015. Much had changed. Nature had taken its course. Many of our relatives had passed away. Some had left Armenia or their children had left Armenia. Those who had remained were younger than I when I visited the families in 1969/70. Grown up, they too, like their parents, welcomed me and hosted me royally, reminiscing of the times when I had visited them fifty plus a few years ago.

 

Link: “what happened to her?” - https://vhapelian.blogspot.com/2023/05/what-happened-to-her.html

 

Պատահական խոհեր՝ Կեանքի ճանապարհ, պարուսակը կամ դագաղը,

 Այս պատահական խոհերը ստացած եմ Գրիգոր Գրաճեանէն, Լիբանան։ Զանոնք կը վերատադրեմ այստեղ։ վահէ Յ Աբէլեան

Կեանքի ճանապարհ՝

 

Ահաւասիկ Վ. Թէքէեանէն իմաստալից բանաստեղծութիւն մը։

 

«Բարձրացում

Եթէ կրնաս՛ բարձրացի՛ր, բայց գիտե՞ս ո՛ւր, մինչեւ ո՞ւր,

Եւ քեզի հետ ուրիշներն՝ եթէ կրնաս՛ բարձրացուր,

բայց մինչեւ ո՞ւր, մինչեւ ո՞ւր...:

Հաւատալով թէ կրնաս՛ օն, բարձրացի՛ր քա՛ջ տղաս,

Սակայն քանի վեր ելլես՛ պիտի մսիս ու դողաս,

Մնաս մինա՜կ, խեղճ տղաս...:

Կարենայի՜ր դուն եթէ բարձրացնել քեզի հետ

Սիրուած քանի մը հոգի մինչեւ գագաթն արփաւէտ,

Մինչեւ սէրը քեզի հետ...

Կարելին այդ է միայն, անրջակա՜ն կարելին,

Բարեկամնե՛ր  որ մէկտեղ կ՛ուզեն, կը զգան, կը խորհին

Անկարելին, կարելին...

Միմիայն ա՛յս, մնացեալն ամբողջ պատրանք է, հոգի՛ս,

Մի միայն այս, ու անոր գուցէ երբե՛ք չհասնիս,

Անոր իղձովը մեռնիս...»

Վահան Թէքէեան

Մարդկային կեանքի ընթացքը, տեւողութիւնը կամ ուղին կարելի է նմացնել ճանապարհի մը, երբրեմն ընդարձակ եւ ուղիղ, այլ պարագաներուն՝ արահետանման, դարձդարձիկ, օձապտոյտանման: Ելեւէջներ, փապուղիներ, անհարթ մակերեսով, խորտուբորտ, մինչեւ իսկ փակուղիանման ճանապարհային բաժիններ անխուսափելի են:

Կեանքի մեկնարկագիծէն մինչեւ վախճան-վերջ, կայ նաեւ սանդուխ, որու աստիճաններէն վեր կը բարձրանայ ենթական, մատ առ մատ:

Վերելքը հրապուրիչ է, քաշողական եւ յաճախ մարտահրաւէրային: Սանդուխը ինքնին կրնայ ըլլալ խաբուսիկ եւ թակարդներով լեցուն. աստիճանի մատները կրնան ըլլալ ո՛չ հաստատուն, այլեւ փխրուն: Այս բոլորով հանդերձ ենթական անզուսպ կերպով կը բարձրանայ վեր, միշտ վեր:

Սակայն զգոյշ. Ինչպէս առածը կ՛ըսէ. « մարդ որքա՜ն բարձրանայ անկումը կ՛ըլլայ ուժեղ եւ քանդիչ»:

Քիչերն են, որոնք գիտեն պատուով կանգ առնել որոշ բարձրութեան վրայ. գիտնալ եւ համեստօրէն արժէւորել բարձրադիր դիրքն ու պաշտօնը: Եւ մանաւանդ՝ քիչերն են, որ իրենց հետ կը բարձրացնեն նաեւ ուրիշներ.

***

La valise ou le cercueil ( պայուսակը կամ դագաղը)

Պատմութեան մէջ հանրածանօթ ղեկավարներու կողմէ խօսքեր կան, որոնք երբեմն խեղաթիւրուած կերպով ներկայացուած են եւ կամ, պարզապէս վերագրումներ են:

Վերեւի նախադասութիւնը թիւրաբար կը ներկայացուի եւ կը տարածուի ենթադրաբար ըսուած Ֆրանսայի նախագահ Շարլ Տը Կոլի կողմէ 1958 թուականին երբ ան Ալճերիա այցելած է:

Արդարեւ՝ Շարլ տը Կոլ 1958 Յունիս 4-6 Ալճերիա տուած այցելութեան ընթացքին, ֆրանսացի գաղութարարներու հոծ բազմութեան խօսած է ճառ մը, շեշտելով հետեւեալ կէտը. ' Je vous ai compris ' (ես հասկցած եմ ձեզ): Ֆրանսացի գաղութարարներ այս խօսքը թարգմանած են, թէ նախագահը կը հասկնայ զիրենք եւ կը զօրակցի. իսկ ալճերիացիներ այլ ձեւով ընկալած են զայն. թէ՝ Տը Կոլ կը հասկնայ եւ զօրակցի ալճերիացիներու մղած անկախութեան պայքարին:

Իրականութեան մէջ ' La valise ou le cercueil' ազդարարութիւնը ստեղծուած եւ տարածուած է ֆրանսացի գաղութարար զինեալ կազմակերպութեան (OAS, Organisation Arme՛e Secre՝te) կողմէ Ալճերիացի մահմետականներուն զգուշացնելով ընտրել «պայուսակը կամ դագաղը». այսինքն երկիրը լքել եւ հեռանալ պայուսակ մը ձեռքերնին, եւ կամ դագաղ մը:

Ալճերիական անկախութեան պատերազմին, ֆրանսացի գաղութարարները (բնիկ ալճերիացիներու կողմէ վարկաբեկիչ pied noire վանկարկումը ստացած), մասնաւորաբար ֆրանսամետ  ծայրայեղականները՝ վայրագութեամբ եւ մոլեգնութեամբ տարուած կ՛երեւակայէին Ալճերիոյ տէրն ու տիրականը դառնալ:

Ներկայիս քաղաքական զուգահեռ ստեղծելով կրնանք ըսել, որ իսրայէլցիներ, - շրջապատուած բնիկ եւ տեղացի արաբ- իսլամ ժողովուրդներով - pied noire-ներու տրամաբանութեան կը հետեւին զէնքի ուժով պատգամ տալով. ' la valise ou le cercueil':

Լիբանանի հարաւը՝ իսրայէլցիներու վարած քաղաքականութիւնը լաւագոյնս կ՛ապացուցէ անցեալին, pied noire-ներուն որդեգրուած ոճրային միջոցառումներուն:

***

Այսքա՜ն ալ անզգամութիւն ՇԱ՜Տ է:

Մենք, հայերս, ահաւասիկ 21-րդ դարուն, շատ չենք տարբերիր անապատին մէջ շուարած եւ կորսուած իսրայէլցիներէն, երբ Լուսաւորչի տօնին՝ ազգութեամբ պարթեւ Գրիգորի մասունքէն կտոր մը ամփոփուած ոսկիէ աջի մէջ պաշտամունքի առարկայ կը դարձնեն:

Կը հասկնանք եւ կ՛ընդունինք այն առասպելը, երբ Գրիգոր լուսաւորիչ օձերով եւ կարիճներով լեցուն խոր վիրապի մը մէջ կը նետուի եւ 13 տարի ետք անվնաս դուրս կը բերուի անկէ: Եւ այսպիսով Գրիգոր քրիստոնէութիւնը կը տարածէ Հայաստանի մէջ:

Սակայն, միամիտ ժողովուրդը խաբել եւ անոր զգացումներուն հետ խաղալ, այս արդէն անպարկեշտ արարք է: Անմիտ եւ անհեթեթ է նաեւ երբ Լիբանանի այս անցուկ օրերուն անօթի, անպաշտպան, եւ խեղճացած հայերուն ստիպել պաշտել ոսկիէ աջը:

 

 

 

 

 

Թորոս Սիրանոսեան և Աւետիս Տէմիրճի պապուկ

Հետեւալ երկու գրութիւնները ստացայ Գրիգոր Գրաճեանէն, Լիբանան։  Վահէ Յ Աբէլեան 

Թորոս Սիրանոսեան

« Գարանթինայի թիթեղածածկ տան մը մէջ ապրող երեխայ մը, որ հասաւ աշխարհի կարեւորագոյն բեմերը»:

Վերջերս ( Մարտ 11 ) մահցած Թորոս Սիրանոսեանի՝ ինքն իր մասին խօսքն է:

Արդարեւ՝ Թորոս Սիրանոսեան,- եւ քանի՜-քանի- իր նմաններ ( «մանկութիւն չունեցող մարդիկ») իրենց մանկութիւնն ու պատանեկութիւնը ապրեցան Գարանթինայի գաղթակայանին մէջ: Տախտակաշէն ու թիթեղածածկ խրճիթներէն, ցեխոտ ու փոշոտ արահետներէն, Գարանթինայի «ընկերային ճահիճէն» բարձրացան վե՛ր, շա՜տ վերերը իրենց հետ բարձրացնելով նաեւ հայու արժանապատուութիւնը, առասպելի վերածելով հայուն կամքը, տոկունութիւնն ու հանճարը:

Մի միայն տեղւոյն փայտաշէն եկեղեցիի հովանիին տակ՝ «Մեսրոպեան վարժարան» յաճախած, աշակերտը գիտէ, թէ ի՜նչ կը նշանակէ գրեթէ ոչինչէն «մարդանալ», մարդավայել կեանք մը ունենալ ու շարունակել բարձրանալ: Ան, որ չէ լսած թաղեցի մունետիկին կանչը՝« հէ՜՜յ միլլէթ, Արթին աղային «մաղազա»-ին ( խանութին) մէջ միսին նիւկին երեք ղուրուշ է»: Կամ երեկոյեան «չէմէն »

( պաստրմայ միսը պարուրած կծու եւ ախորժահամ քսուկը) ծախողի « չէմէ՜՜ն- չէմէ՜՜ն» կանչը, կամ  գարնան՝ դէպի երկինք չէ թռցուցած ճարտար տղոց կողմէ ծովեզերքը աճող եղեգով պատրաստուած թռուցիկը, չի գիտէր, թէ Գարանթինան ի՜նչ վայր էր:

Գարանթիայէն դէպի աշխարհ բացուած մարդոցմէ ոմանք, չեն ուզեր յիշել-յիշատակել իրենց անցեալը: Այդ, դերեւս, իրենց իրաւունքն է հաւանաբար բարդոյթ մը ծածկելու: Իսկ ուրիշներ,- շա՜տ-շատեր,- հպարտութեամբ կը յիշեն իրենց անցեալը եւ կը շարունակեն սքանչելի վերելքը: (տես ագոյցը)

***

Աւետիս Տէմիրճի պապուկ

Օրին մէկը՝ Մուսա լեռան բնակիչ Աւետիս Տէմիրճի պապուկին հեռաձայնեցի, հալ-քէֆ հարցնելու, աչքի տեսողութեան մասին իմանալու, հին-հին պատմութիւն կամ դրուագ մը լսելու։

90 տարիքը անցած Աւետիս, իր յատուկ սրամտութեամբ հարցումներ հարցուց.

— Հելէ դուն ինծի ըսէ՝ աշխարհի հայերէն մեռնո՞ղը շատ է, թէ՞ աննպատակ ապրողը։

— Ուրա՞խը շատ է, թէ՞ տխուրը։

— Հոգիով հարո՞ւստը շատ է, թէ՞ աղքատը։

— Խելացի հա՞յը շատ է թէ՞ սարսախը։

Խնդացի. ինք ալ  հրճուած էր իր հարցումներէն։

Հիմա Աւետիս պապուկը չկայ, եւ ես յիշելով իր հարցումները բարձրաձայն կը պատասխանեմ,

— Աննպատակ ապրո՜ղը, տխո՜ւրը, հոգիով աղքա՜տը, սարսա՜խը...

  

Ացոյց (link): Մահացաւ Լիբանանի Մշակութային Կեանքի Գործիչներէն Թորոս Սիրանոսեանը,  https://www.aztagdaily.com/archives/682368

LIVE: March 21, 2014 attach on Kessab

Kessab central town

 Attached is the only recording of the attack on Kessab on March 21, 2014. It was recorded by Badveli Sevag Trashian. Against the tranquility of the village, the chipping of the birds and the gun shots can be heard. HAVE YOUR SOUND SETTING ON HIGH.

                                              THE RECORDING

LIVE: the March 21, 2014 attack on Kessab

 

Attached is the only recording of the attack on Kessab on March 21, 2014. It was recorded by Badveli Sevag Trashian. Against the tranquility of the village, the chipping of the birds and the gun shots can be heard. HAVE YOUR SOUND SETTING ON HIGH.

Samvel Shahramanyan, an accidental figure

 Vaհe H Apelian

Samvel Shahramanyan is an accidental figure in Armenian history who came onto the Armenian history’s stage as a leader Armenia could not afford. I note this as a conclusion because I followed Samvel Shahramanyan as best as any Diaspora Armenian interested in Armenia could have at this historical junction.

I followed Samvel Shahramanyan’s election as president of Artskah, his Inaugural speech in Artsakh National Assembly, his complete reversal from the speech he gave and signing the liquidation of the Republic of Artsakh, his escort to Armenia by Russian forces 

Here is a summary in chronological order, as to what transpired during those fateful 52 days, from August 7 to September 28, 2023 in Artsakh and then up to May 17,2025 in Armenia.

August 7, 2023, Tavit Ishkanian was elected speaker of the Artsakh National Assembly.

September 1, 2023, Arayik Harutyunyan, the popularly elected president, resigned.

September 10, 2023 Samvel Shahramanyan was elected president by the Artsakh national assembly.

September 11, 2023, Samvel Shahramanyan gave his presidential inaugural speech to the national assembly. Armenian pundits in the Diaspora welcomed the change of Artsakh governance and one of its most ardent analysts likened it, in ARF newspapers, to a snow ball that will continue rolling down and take over or roll over Yerevan.

September 17 -20, 2023, in complete reversal to his presidential inaugural speech, Samvel Shahramanyan signed the Artsakh capitulation and the exodus of the Armenians began, abandoning historic Artsakh that ceased to have its native Armenian inhabitants it had throughout history.

In Armenia I followed his interview on Artsakh television station in Armenia, his meeting the Armenian government officials that he will not meddle in politics in Armenia. And finally, on May 17, 2025, I followed him willingly accept to act as the president of Republic of Artsakh in Armenia, the same republic he abolished and side with the opposition throwing the gauntlet at the government of Armenia

I had named my blog as “Samvel Shahramanyan, a veritable enigma,” But I concluded that he is not an enigma. He simply is an accidental figure who was thrown, on his own will, onto the modern Armenian history, when Armenian history could not afford to have him or anyone else like him.  

I remain reminded of Prof. Z.S. Andrew Demirdjian, who titled an article he wrote, “ABANDONING ARTSAKH WILL HAUNT ARMENIANS FOR EVER”. 

For those interest to read further, I attached below the blogs I wrote about Samvel Shahramanyan.

                                                ***

1.  Samvel Shahramanyan: Inauqural speech 

l (Sunday, September 10, 2023)

https://vhapelian.blogspot.com/2023/09/lachin-corridor-test-of-wills.html 

2. From Arayik Harutyunyan to Samvel Shahramanyan: What changed?: (Sunday, September 10, 2023)

 https://vhapelian.blogspot.com/2023/09/from-arayik-to-savel-what-changed.html

3. Samvel Sharamanyan: Nothing of this sort has happened in our tortured history: (Wednesday October 11, 2023)

 https://vhapelian.blogspot.com/2023/10/nothing-of-this-sort-has-happened-in.html

4. Shahramanyan: An accidental figure: (Monday November 6, 2023)

 https://vhapelian.blogspot.com/2023/11/an-accidental-figure.html

 

5. Samvel Shahramnayan: An Unusual meeting with Civil Contract representatives:  (November 28, 2023)

https://vhapelian.blogspot.com/2023/11/an-unusual-meeting-samvel-shahramanyan.html

 

6. Samvel Sharamanyan: One free in Yerevan and 8 imprisoned in Baku, (Thursday, January 16, 2025)

 https://vhapelian.blogspot.com/2025/01/one-free-in-yerevan-and-8-imprisoned-in.html

 

6. Samvel Shahramanyan:  Recalling Artsakh history: Remembering Samvel Shahramanyan's inaugural speech 

(Friday January 10, 2025)

 https://vhapelian.blogspot.com/2025/01/recalling-history-remembering-samvel_10.html

7. Samvel Shahramanyan throws the gauntlet   Recalling Artsakh history:  

(Saturday April 19, 2025). https://vhapelian.blogspot.com/2025/04/samvel-shahramanyan-throws-gauntlet_19.html

Snowballing for the follies

 Vaհe H Apelian

Today early in his press conference, in response to a reporter’s inquiry, the PM Nikol Pashinyan restated his stand as to what transpired in Artsakh a few weeks before the September exodus of Artsakh Armenians.

Yes, indeed, at that time, the present opposition to the Nikol Pashinyan led government in Yerevan, heralded the resignation of Artsakh President Arayik Harutyunian, which came at the end August.

 The Diaspora ARF press joined the chorus and likened the change to a rolling snowball that should not melt but that it would roll down and take over Yerevan.  The actual title of that article was “Նոր ձիւնագնդակը պէտք չէ հալէ  - The new snowball should not melt”. That article is dated August 31, 2023 and is embedded in the link below,

 Even Kantsasar, the Aleppo prelacy journal affiliated with ARF, joined the chorus and reproduced the same article, as if that was a burning issue to poverty-stricken Aleppo Armenian community and the community needed, much like a hole in its head, to be led against the Nikol Pashinyan government.

 But the snowball turned into a fireball that incinerated Artsakh.

Read the link below. It is the blog I wrote in response to such a folly, on September 25, 2023 and titled it “The snowball that turned into a fireball.”

Link: “The snowball that turned into a fireball.”https://vhapelian.blogspot.com/2023/09/the-snowball-that-turned-into-fireball.html

                                                                    ***

                                             ***

The snow ball of the follies

 Vaհe H Apelian

The haunting image of the exodus from Artsakh

A short while ago I watched PM Nikol Pashinyan's press conference. In response to a reporter’s inquiry, the PM Nikol Pashinyan restated his stand as to what transpired in Artsakh a few weeks before the September exodus of Artsakh Armenians.

Yes, indeed, at that time, the present opposition to the Nikol Pashinyan led government in Yerevan, heralded resignation of Artsakh President Arayik Harutyunian, which came at the end August.

 The Diaspora ARF press joined the chorus and likened the change to a rolling snowball that should not melt but that it should roll down and take over Yerevan.  The actual title of that article was “Նոր ձիւնագնդակը պէտք չէ հալէ  - The new snowball should not melt”. That article is dated August 31, 2023 and is embedded in the link below,

 Even the Aleppo prelacy journal affiliated with ARF, joined the chorus and reproduced the same article, as if that was a burning issue to the poverty stricken Aleppo Armenian community and the community needed, much like a hole in its head, to be led against the Nikol Pashinyan government.

 But the snowball turned into a fireball that incinerated Artsakh.

Read the link below. It is the blog I wrote on September 25, 2023 and titled it “The snowball that turned into a fireball.”

Link: “The snowball that turned into a fireball.”https://vhapelian.blogspot.com/2023/09/the-snowball-that-turned-into-fireball.html

                                                ***

 

Beyond amendment, a shift in paradigm

Vaհe H Apelian

Recently I read an article in The Atlantic about the American Constitution. The cover of the magazine reads Amend it. But the headline of the article is different (see the link below). The central issue of the article may be summed up in the following sentence, “one of the Constitution’s founding purposes was to prevent change. But another was to allow for change without violence.” 

I am for the notion that a constitution allows change, surely not change brought about by violence. I am for, not only Armenia amends its Constitution, but also shifts its historic paradigm.

I unequivocally state that the opposition to the PM’s REAL ARMENIA Ideology, implies not being in tune with the historic course of Armenia since May 28, 1918, which has been the preservation of Armenia, Nikol Pashinyan has wrapped it in REAL ARMENIA slogan for ease of propagation.

The central tenet of the REAL ARMENIA ideology pertains to equating the Motherland with, and restricting it to the current internationally recognized Armenian state — i.e., the 29,743 sq kms; a map of which the prime minister wears as his lap pin. And yes, everything that falls outside that area, the PM views it in the context of preserving the 29,743 sq. km. internationally recognized Republic of Armenia. Therein lies the PM”s emotional outburst to the lady’s claim that she advocates another map, not the map of Armenia, the one the PM wears and is passing around.

Those in Armenia, especially the leaders of the opposition, who ostensibly oppose the PM’s REAL IDEOLOGY and verbalize against the Real Armenia Ideology, implying that they have another map in mind, well beyond, the 29,743 sq. km. Republic of Armenia, are not being truthful to their constituents and to those in Diaspora who espouse them. As a matter of fact, they were de facto proponents of that ideology when they were in power, and will continue to be the proponent of that ideology once they regain power.  The real goal of the opposition leadership in Armenia is not to rescind the Real Armenia ideology. It would not surprise me that the real goal is to reclaim the beyond the law status they had carved for themselves and were immensely profiting from it, by theft. Then came the 2018 Revolution, the Velvet Revolution, led by Nikol Pashinyan that upended the status quo.

From get go, I have found the Soviet era preamble of the Declaration of Independence poorly worded. I have especially the following statement in the preamble in mind: “Based on the December 1, 1989, joint decision of the Armenian SSR Supreme Council and the Artsakh National Council on the "Reunification of the Armenian SSR and the Mountainous Region of Karabakh;" I propose removing that clause, as a Declaration of Independence amendment.

Declarations of independence are supposed to be about lofty goals, but not about policy. Mexico’s Declaration of Independence is about their breaking away from Spanish colonialism. The American Declaration of Independence is about breaking away from the harsh and unjust British monarchic rule. There is no word in Armenia’s Declaration of Independence from what Armenia declared independence and why.

Armenia is confronting a shift in its historical paradigm, well beyond amending the Constitution & the Declaration of Independence. 

I understand that the Declaration of Independence - DOI - will not be amended but will rbe removed from the constitution. At this moment, the DOI makes the first article of the constitution and it should. I do not find appropriate that Armenia’s Constitution will have no reference to its Declaration of Independence, which will remain as an orphaned document, but live nonetheless.

Armenia will have come to grips. Will it be the Republic that lives in peace with its neighbors or not? I do not recommend Armenia be the Republic that holds on to an orphaned policy document that calls for reunification with a historic Armenian province Artsakh, that is part of Azerbaijan. Orphaned it may be, but it is a living a document, Armenia cannot ignore it, even if it does not include it in its constitution.

Armenia is confronting for a historic shift in paradigm, well beyond amending its constitution. The shift of paradigm is to be the Republic that lives in peace with its neighbors as codified in its Declaration of Independence and in its Constitution.

***

Link: The Atlantic’s October Cover Story: Jill Lepore on How the Radical Legal Philosophy of Originalism Has Undermined the Process of Constitutional Evolution https://www.theatlantic.com/press-releases/archive/2025/09/the-atlantics-october-cover-jill-lepore-amend-it/684155/