Վարոժան Փամբոխչյան` Varujan Pambukhchyan

 

Ֆէյսպուքին վրայ էր որ հանդիպեցայ Վարոժան Փամբոխչյան-ին (իր ուղղագրութեամբ), եւ բարեկամացանք արցանց բարեկամութեամբ մը։ Օր մըն ալ կարդացի իր անսպասելի մահուան բօթը որ կը գուժէր  հետեւեալը՝ « Հունվարի 15-ին (2022) կյանքից վաղաժամ հեռացել է Վարուժան Փամբուխչյանը: Ննջիր խաղաղությամբ սիրելի հայրիկ, եղբայր, քեռի և ընկեր»։ Իսկ այսօր վարդան Թաշճեանէն իմացայ որ Վարոժանին զաւակներուն կնքահայրն է։

Յետ մահուան, երբ իր էջը կը պրպտէի, կարդացի Gegham Grigoryan-ին Յունոար 20, 2022-ին ըրած հետեւեալ յիշատակութիւնը Վարոժանին մասին՝ «Ինձ բախտ է վիճակվել, շատ մոտիկից ճանաչել Վարուժանին, 1999-2001թթ.Շուշիում, այն տարիներին երբ Նա գրեթե ոչնչով, զրոից ու դեռ այն ժամանակվա ազգադավ իշխանիկների օրոք, փորձում էր վերականգնել ազգային մտածելակերպը, մշակույթը, բայց ապարդյուն, Արցախի կեղծ անկախիստ չեկիստները ամեն ձևով խոչընդոտում էին ու խանգարում նրա գործունեությանը։ Նա շատ էր հպարտանում, որ ինքը հայ է և ապրում ու գործում է բերդաքաղաք Շուշիում։ Ննջիր խաղաղությամբ սիրելի ընկեր։» 

Գրելու ոճովը, ուղղագրութեանբը, բառերովը, իւրայատուկ էր Վարոժանը։ Առեղծուածային բան մը կար հոն՝ շատ բան տեսած, շատ բան ապրած, շատ բան կարդացած, եւ իր յամոզումները գոյացուցած մարդու մը տպաւորութիւնը կը ձգէր։ Քանի մը բաներ էր որ կրնամ վստահութեամբ նշել իր կեանքէն, ծնած էր Սեպտեմբեր 17, 1957-ին եւ կ՚ապրէր Նօր յէրզնկա (կրկին՝ իր ուղղագրութեամբ)։ Հայաստանի անտառներուն վիճակին մասին իր գրութիւնը Անգլերէնի թարգմանած եմ։ Կցեցի  ներքեւը։ Գնահատած էր թարգմանութիւնս։

 

Ներփակ զետեղած եմ Վարոժան Փամբոխչյան-ին գրութիւններէն որ տեղադրած էր Ֆէյսպուքի իր էջին վրայ։ Նմանապէս կցած եմ էր իր էջին վրայ տեղադրած երգերէն երկու հատը։ Հաւանաբար նման բաներու պիտի չհանդիպիք, եթէ իրեն բարեկամացած չէք եղած։ Վահէ Յ Աբէլեան

***

 

Varujan Pambukhchyan - December 31, 2016

Հարյորամյակ յէւ հարյորաւօր մարտահրաւէրնէր...

Այս տարի՝ 2017-ի վէրջին, իր լրոմին է հասնոմ  Հայկական նօրագոյն պէտականոթյան ւէրականգնման մէկ դարը:1917 -ի փէտրւարին Ռոսական կայսրոթյոնոմ տէղի ոնէցած հէղաշրջոմը պատմաքաղաքական ծանր կացոթյան մէջ հայտնւած Հայաստանն ո հայոթյոնը կանգնէցրէց գօյոթէնական յէրկընտրանքի առջյէւ՝ կա՛մ ւօչնչանալ, կա՛մ կազմակէպւէլ պէտականօրէն: Մէր պապէը ընտրէցին ազգային պէտականոթյան ւէրստէղծման ողին յէւ, ցոցաբէրէլօւ դիւանագիտական ո կազմակէրպական քիչ թէ շատ բաւարար հասոնոթյոն, մինչյէւ տարէւէրջ, ստէղծէցին պէտականոթյան իսկական կօրիզը՝ Հայկական ազգային բանակը, ւօրի գլխաւօր հրամանատար նօյէմբէրի սկզբին, բարէբախտաբա՜ր, նշանակւէց այն օրէրի հայ ամէնախօշօր ռազմական գօրծիչ՝ զօրաւար Թօւմաս Նազարբէկյանը, յէւ ւօրպէս ազգային-քաղաքական մարմին՝Հայօց ազգային խօրհորդը՝ իր տէղական մասնաճյողէրօւ: Այդ ամէնն այլ բան չէր նշանակոմ, քան ազգային պէտականոթյան վէրականգնոմ: Իրօղոթյոն է՝ յէրբ 1917 թւականի դէկտէմբէրի վէրջէրին Արամ Մանոկյանը Հայօց Ազգային խօրհրդի յէւ այն օրէրի ամէնազդէցիկ հայկական կազմակէրպոթյան՝ ՀՀԴ ղէկաւարոթյան տւած գրէթէ անսահման լիազօրոթյոննէրօւ ժամանէց Յէրյէւան, իր տրամադրոթյան տակ ոնէնալօւ Յէրյէւանի ազգային խօրհորդը ւօրպէս, փաստօրրէն, պէտական տէղական մէքէնա, հէնց դրա շնօրհիւ անմիջապէս կարօղացաւ զօրահաւաք կազմակէրպէլ: Ալէքսանդր Քաջազնոնոն պատկանօղ յէւ 1918-ի օգօստօսի սկզբին ասւած այն աղիօղօրմ տխօսքէրը, ւօր, իբր, իր կառաւարոթյոնն ամէն ինչ սկասոմ է <<անձյէւ քաօսից>>, իհարկէ, հիմնօւին սխալ էն.յէթէ հայէրն արդէն1917-ի դէկտէմբէրին իրէնց ազգային պէտականոթյոնը ւէրականգնած չլինէին, ւօ՛չ կարօղ էին մաքառէլ հաջօրդ տարւա փէտրւարին յէրկրի ւրա <<մէր դաշնակից>> անգլիացինէրի դաւէրի բէրոմօւ հարձակւած  թորքական ընտիր զօրամասէրի դէմ, ւօ՛չ կէրտէլ Ղարաքիլիսան, Սարդարապատը, ւօ՛չ էլ հռչակէլ անկախոթյոն... Շէշտէնք՝ Հայկական պէտականոթյան վէրստէղծման գօրծոմ ամէնախօշօր նէրդրոմ էն ոնէցէլ առաջին հէրթին յէրէք մէծ դէմքէր՝ Ռօստօմ, Թօւմաս Նազարբէկյան, Արամ  Մանոկյան: Այս յէրէք մէծ հայէրի արձաննէրի առ այսօր բացակայոթյոնը Յէրյէւան մայրաքաղաքոմ, վկայոմ է մէր ազգային գիտակցոթյան ո կամքի  ամէնացածր մակարդակի մասին: Հայ ազգը, 2017-ին, յէթէ դէռ մէռած չէ, պարտաւօր է անմահացնէլ այս մարդկանց հիշատակը...

Հայկական պէտականոթյան ւէրականգնոմից հէտօ անցէլ է գրէթէ մէկ դար: Արդի Հայստանը, ւօրի խարիսխնէրն իջէցւէլ էն հարյոր տարի առաջ, դիմագրաւոմ է հարյորաւօր մարտահրաւէրնէր, ւօրօնցից ամէնագլխաւօրը յէրկոսն էն՝ պէտական սահմաննէրի ամոր պաշտպանոթյոն, սահմաննէր, ւօրօնց մէջ էն մտնոմ, անշո՛շտ, ԼՂՀ սահմաննէրը յէւ՝ արտագաղթի կանխոմ: 2017-ը պէտք է դարձնէլ այս յէրկո գօյոթէնական խնդիրնէրի հիմնաւօր լոծման տարի:

Իհարկէ, մէր յէրկիրն ո ժօղօւորդը դիմագրաւոմ էն նայէւ բազմաթիւ այլ մարտահրաւէրնէր, սակայն, ակնհայտ է, ւօր առանց նշւած յէրկո հիմնահարցէրի անշրջէլի լոծման, <<քաղաքական գօրծիչնէրի կօղմից>> մնացած հարցէրից դատարկ-մատարկ ճամարտակէլը սօսկ ջոր ծէծէլ է նշանակոմ: Յէրիտասարդ մարդկանց անընդհատ, գրէթէ ամէնօրյա կօրոստնէրը սահմաննէրի ւրա յէւ ահագնացած արտագաղթն այս յէրկիրն անհէռանկար էն դարձնոմ ցանկացած նօրմալ մարդո համար...: 

Ինչյէւէ, Շնօրհաւօր ամանօր յէւ՝ ողջո՜յն հայկական պէտականոթյան վէրածննդի յէրկրօրդ հարյորամյակ:

*

Varujan Pambukhchyan - December 16, 2020

Հայաստանի անկախոթյոնը պատանդի ւիճակոմ...

Հանրահայտ ասոյթի համաձայն, ռոսնէրն ոշ էն լծոմ, բայց արագ էն քշոմ,,... Ռոսաստանը Թորքիայի հէտ համաձայնոթյան գալօւ յէւ Ադրբէջանի միջօցօւ, ինչպէս նայէւ օգտագօրծէլօւ Հայաստանոմ ո Արցախոմ ոնէցած իր խօշօր, ռէսորսնէրը, մասնատէց Արացախի Հանրապէտոթյոնն ո Հայկական բանակը ւէրածէց տյէւականօրէն արնահիօսօղ ւիրաւօրի...

Ռոսաստանի Դաշնոթյան նախագահի ո ռոսական իշխանոթյոննէրի հայտարարոթյոննէրն այն ւօգօւ, ւօր իրէնք ւօրպէս ՀՀ դաշնակից համապատասխան պայմանագրէրի հիման ւրա,իբր կպաշտպանէն Հայաստանը ագրէսիայի դէպքոմ, իսկ Արցախն Հայաստան չէ, սօսկ չքմէղանք է... Յէրբ դաշնակցիդ համար կէնսականօրէն կարյէւօր, հայաբնակ ո անհիշէլի ժամանկնէրից հայկական տարածքոմ հօշօտւոմ է դաշնակցիդ բանակը, յէրբ դաշնակիցդ օրաւոր կօրցնոմ է այդ կէնսական տարածքը յէւ դո մատդ մատիդ չէս տալիս,  այստէղ դաշնակցի մասին խօսք չի կարօղ գնալ, այստէղ բարէկամ յէրկրի մասին խօսք չի կարօղ գնալ... Յէրբ պարտոթյան դոռն հասած դաշնակցիդ, նրա թշնամո հէտ հարկադրոմ էս ստօրագրէլ ստօրացոցիչ ո պարտւօղական հայտարարոթյոն ո ,,խաղաղապահի,, անւան տակ հայտնւոմ էս Արցախոմ, աշխարհին ո հայոթյանը փօրձէլօւ նէրկայանալ փրկչի կէրպարանքօւ, միյէւնոյն է, դաշնակցի ո բարէկամի մասին խօսք լինէլ չի կարօղ...

Հայ ժօղօւորդը յէրբյէւէ չի մօռանալո Ռոսաստանի,բարէկամական,, այս քայլը, ինչպէս ւօր չի մօռացէլ Բաքւի նաւթի համար, անգլիացինէրի թէլադրանքօւ, 1921 թւականին Մօսկւայոմ կնքւած զաւթօղական պայմանագիրն ո նոյն տարւա հօկտէմբէրին, այդ պայմանգրի հիման ւրա, Կարսոմ կնքւօղ պայմանգիրն ստօրագրէլոն հայէրին հարկադրէլը... Լաւ հիշէ՛ք, դոք ընկէր Գանէցկոն կարս էիք ողարկէլ միայն այդ նպատակօւ...

Հարյոր տարոմ քիչ բան է փօխւէլ՝ ռոսնէրը թորքէրի հէտ, հաճոյքօւ հօշօտոմ էն Հայաստանի՝ իրէնց իսկ կօղմից տկարացած մարմինն ո աւէլի տկարացնոմ այն, ի ւէրջօ կոլ տալո նպատակօւ...

Ռոսնէրն, այօ; ոշ էն լծոմ, բայց արագ էն քշոմ...

Քառասոն օրոմ Հայաստանը ծնկի բէրէլո հարցոմ մէծ,աւանդ, ոնէցօղ Ռոսաստանն այժմ իր դիմաց ոնի թոյլ մի յէրկիր, ւօրի ւրա իր ցանկոթյան դէպքոմ, յորաքնչյոր ւայրկյան կարօղ էն հարձակւէլ ՙազէրինէրը,՝ նոյնն  է թորքէրը....

Այժմ Պոտինի կառաւարոթյոնը փօրձէլո է անէլ ւէրջին քայլը՝ Հայաստանոմ ոնէցած իր, ռէսորսնէրը, ազէրինէրի, ռազմական շանտաժնէրը օգտագօրծէլո ողիօւ ՀՀ-ն մտցնէլ Ռոսաստանյան Դաշնոթյան կազմի մէջ, չէ՞ ւօր դրանք, իսկօննը ռոսսկիե զէմլի,, էն յէւ ինչպէս պ-րն Զատոլինն է զգոշացնոմ Ալիյէւին, ւէրջինս սխալւոմ է դրանք ազէրիական համարէլօւ....

Մնացյալը ջոր ծէծօցի է՝ իշխանոթյան ւրա կմնա դաւաճանի խարանը ճակատին փակցրած Փաշինյանը, թէ ւարչապէտ կդառնա ժամանկին ռոսական բանտոմ ւէրադաստիրակւած Մանոկյանը, ւօրպէսզի շատ արագ այդ պաշտօնը փօխանցի Կարէնին՝ նոյնն է ՙՙՂարաբաղյան կլանին,, դրանից բան չի փօխւոմ... ,,Ղարաբաղյան կլաննՙՙ աչքը տնկէլ է Հայաստանի ւէրջն ո ամէնամէծ հարստոթյանը՝ անկախ պէտականոթյանը... Այօ՛ այդ կլանոմ խէլացի մարդիկ կան, ւօրօնք հասկանոմ էն, ւօր Հայաստանոմ դէռ ւաճառէլո բան կա... Թէ չէ՝ ,,հայրէնիքը փրկէլ,, ո  էլի նման անհէթէթ ֆլան-ֆստաննէր...

Հայ ժօղօւորդը, սակայն, չի հրաժարւէլո ւօ՛չ Արցախից ո արցախյան բօլօր տարածքնէրից, ւօ՛չ սէփական անկախ պէտականոթյոնից... Ակնհայտ է, ւօր հայոթյոնը թյէւակօխոմ է պայքարի մի նօր փոլ յէւ ազգային ինքնագիտակցոթյամն մի նօր մակարդակ, որ, հաւէրժական բարէկամի, կէրպարը հիշէցնէլո է սոլթան համիդի ցէղին...

Ռոսնէրը մի ասոյթ էլ ոնէն՝, Մի լաւ ծէծւածը յէրկո չծէծւած արժի,,... Հայէրի մասին խօսէլիս թօղ իրէնց այս ասոյթը չմօռանան... Վատ չի լինի, յէթէ այն սօւօրէցնէն նայէւ իրէնց ստամբոլյան յէղբօրը... 

Վ. Փ.:

*

Varujan Pambukhchyan - December 12, 2016

Հայաստանն ո իր սփյոռքը

1515-16թթ. յէրբ օսմանյան սոլթան Սէլիմ Յաւոզը գրաւէց Հայաստանի հիմնական մասէրը, չնայած 1071- մինչ այդ կատարւած բռնաձոլոմնէրին, ջարդէրին, հալաձանքնէրին արտագաղթէրին, Հայաստանը՝ Մէծ Հայքը, Փօքր Հայքը, Կիլիկիան Հայասատնը, ոթսոն-ինիսոն տօկօսօւ դէռ հայաբնակ յէրկիր էր: Օսմանյան տիրապէտոթյոնը մաշէց ո քայքայէց հայոթյանն հնարաւօր բօլօր յէղանակնէրօւ՝ ջարդէրօւ ո բռնաձոլոմնէրօւ, մանկահաւաքնէրօւ ո անլոր շահագօրծոմնէրօւ, տէղահանոթյոննէրօւ յէւ այլն: Պարսից դէմ պատւար ստէղծէլո նպատակօւ Հայաստան բէրւէցին քրդական ցէղէր Մօսոլի արյէւէլքից, ւօրօնք դարձան թորքէրի մէղսակիցը մի քանի դար շարոնակ: Այնոհանդէրձ, հայոթյոնն իր պապէնական հօղէրի ւրա մէծամասամբ տօկաց ո դիմացաւ մինչյէւ Առաջին աշխարհամարտը, մինչյէւ Հայկական ցէղասպանոթյան գագաթնակէտը: Հայկական սփյոռքն այդ պատմոթյան յէւ դրա յէղէրական աւարտի արտահայտոթյոնն է, արգասիքը: Հայաստանի Հանրապէտոթյոնն ո ԼՂՀ-ն հայոթյան տկար ոժէրօւ տյէւական սպանդի պատմոթյոնից հէրօսական խօյանքօւ, յէւ սա հատոկ շէշտէնք՝ ի հէճոկս այս աշխարհի ամէնազօր տէրէրի, փրցւած բէկօրնէր էն, ւօրօնք կարօղ էն Հայաստանի վէրածնոթյան խարիսխնէր դառնալ, յէթէ, իհարկէ՛, հայկական սփյոռքը ցանկանա այդ, յէթէ, իհարկէ՛, սէփական բարէկէցոթյոնը գէրնպատակ դարձնէլոց հրաժարւէլօւ, այդ սփյոռքը ցանկանա կէրտէլ հայրէնիք: Հաշւարկնէրը, անշո՛շտ, մօտաւօր հաշւարկնէրը, ցոյց էն տալիս, ւօր աշխարհոմ շորջ տասնոթ-քսան միլիօն հայէր, կամ առնւազն հայկական արմատնէրօւ մի հաւաքականոթյոն կա, ւօրն օժտւած է մարդկային, ֆինանսա-տնտէսական յէւ, հատկապէս, մտաւօր ահռէլի ռէսորսնէրօւ, ւօրը յէթէ կազմակէրպւած լինի յէւ օժտւած ազգային-քաղաքական կամքօւ, ի զօրո է ազատագրէլո Գանձակից մինչյէւ Քարոտ Կիլիկիա յէւ Կարսից մինչյէւ Որֆա ընկած պապէնական արածքնէրը:

Արցախյան շարժոմը, Հայաստանի Հանրապէտոթյան անկախացոմն ո դրանց հաջօրդօղ քառօրդ դար տյէւած զարգացոմնէրը հիմնականոմ ապացոցոմ էն, ւօր չնայած գոյոթյոն ոնի հսակայական հայկական սփյոռք, ցաւօ՛ք, աստծո ամէն օրը համալրւօղ սփյոռք, այդ սփյոռքը զորկ է ազգային քաղաքական իսկական կամքից: Իմիտացիան հաշի՛ւ չէ: Իմիտացիան առժամանակ կարօղ է դէռ գօրծառնէլ Հայասատնի Հանրապէտոթյոնոմ, քանի դէռ այդ հանրապէտոթյոնը չ դարձէլ ռոսական ւօլօստ: Եզրակացոթյոնն առայժմ մռայլ է, հօռէտէսական՝ Հայկական հարցը հաստատապէս դատապարտւած է մահւան, յէթէ, յէթէ միայն հայոթյոնն այդ չկամէնա... Ամէն մի հայ պատասխանատւոթյան բաժին ոնի...

*

Varujan Pambukhchyan - December 22, 2019

Ակօսը մէծ յէզից է ծռւոմ...

Հայաստանը, հայոթյոնը կանգնած էն մէծ, կէնաց ո մահո հրամայականնէրի առաջ: Յէրկրի նէրսոմ ժօղօւրդագրական, գօյապահպանական ճգնաժամային իրաւիճակ է, արտագաղթը կանգ չի առնոմ, նախկին իշխանոթյոննէրի կօղմից թօղած տնտէսական ո ընկէրային աղէտալի կացոթյոնը նօր իշխանոթյոննէրը ւօրյէւէ լորջ փօփօխոթյան չէն կարօղացէլ յէնթարկէլ. կան միայն դրական փօփօխոթյան նշաննէր... Արցախի հարցը ւէրջնականօրէն լոծւած չէ, արտաքին քաղաքականոթյան մէջ յէրկիրը դարձէլ է այլօց կցօրդը... Ակնհայտ է, ւօր յէրէսոն տարւա ընթացքոմ, էս մէր՝ հայրէնի, տէղական արտադրոթյան մէծ յէզնէրը ծռմռէլ էն բօլօր ակօսնէրը, յէրկիրն էլ ազգն էլ հրէլ էն անդոնդը...

Գահաւիժոմ էնք...

Գահաւիժոմ էնք, անգամ առանց գիտակցէլո, որ ցանկացած անդոնդ հատակ ոնի...

Համազգային կէնսական խնդիրնէրը պէտք է արագ գիտակցւէն յէւ ազգօւին միայն կարօղ էն հաղթահարւէլ: Ազգային միասնոթյոնն այլընտրանք չոնի:Ազգը, սակայն, պառակտւած է յէւ պառակտւած կօղմէրը ոչ միայն ազգային միասնոթյան ստէղծման մասին չէն խօրհոմ ո խօսոմ, այլ էլ աւէլի էն խօրացնոմ տարաձայնոթյոննէրի վիհէրը: Պատճառը՝ անկէղծոթյան ո միմյանց հանդէպ հաւատի իսպառ բացակայոթյոնն է: Հնէրն անկէղծ չէն կարօղ լինէլ, ի՞նչ պատմէն՝ թալանի, ոճիրնէրի պատմոթյոննէր... Նրանք իրէնց ամէնօրյա ւարքագծօւ ապացոցոմ էն, ւօր հաւատ չէն կարօղ նէրշնչէլ ւօչ ւօքի, թէ՛ իրէնց ժօղօւրդին, թէ՛  առաջին հէրթին օրւա իշխանոթյոննէրին...

Նօրէրը, թւոմ է,   ոնակ չէն խօրապէս գիտակցէլո իրէնց ոսէրին դրւած հսկայական պատասխանատւոթյոնը յէւ լրջօրէն յէլքէր չէն փնտրոմ տառացիօրէն կօրծանման տանօղ ընթացքը կասէցնէլո... Սէփական ռօճիկը, ճիշտ է, քիչ այլ յէղանակնէրօւ, հնէրն էլ էին կարօղանոմ աւէլացնէլ...

Մինչդէռ գէրագոյն խնդիրը՝ Հայրէնակէրտման խնդիրը՝ առկախ է մնացէլ... Ազգի ճակատագրի հէղաշրջոմը անծոսափէլի հրամայական է... Այլընտրանքը՝ հաստատ կօրծանոմն է...

Գահաւիժոմ էնք...

Ակօսնէրը շարոնակոմ էն ծռմռւէլ... Ցանկացած ակօս մէծ յէզնէրից է ծռւոմ, իսկ անընդհատ ակօս ծռօղ յէզնէրին, հանրահայտ է՝ ժօղօպւորդը միշտ տանոմ է ղասաբի մօտ...

Վ. Փ.

Նօր յէրզնկա

 

Link: Remembering Varujan Pambukhchyan: Armenia is a country without forest - https://vhapelian.blogspot.com/2024/04/remembering-varujan-pambukchyan-armenia_13.html

 

Ապրիլ 2, 2017-ի Ազգային Ժողովին ընտրութիւնը

Վահէ Յ Աբէլեան

         Այսօր, Ֆէյսպուքը ուշադրութեանս յանձնեց, 2017 Ապրիլ 2-ին տեղի ունեցած Ազգային ժողովին ընտրութեան մասին ըրած ակնարկս, նոյն տարին՝ այսինքս ինը տարի աօաջ։ 2015 թուականի սահմանադրական փոփոխութիւնէն ետք, այդ ընտրութիւնը կը ներկայացնէր, խորհդարանական կարգով կառավարման դրութեան համար եղած Ազգային Ժողովին ներկայացուցչական առաջին հանրային ընտրութիւնը, որ վէրջ տուաւ նախագահական կարգով կառավարման դրութեանը, եւ որուն շնորհիւ, տարի մը ետք՝ Ապրիլ 2018-ին, նախագահ Սէրժ Սարգսյանը ստագաւ այդ Ազգային Ժողովին մեծամասնութեան քուէն շարունակելու երկրին ղեկավարութիւնը, բայց որպէս վարչապետ։ Բայց նոյն ամսուան ընթացքին, Հայաստանը կառավարական համակարգը հիմնովին ցնցուեցաւ, Նիկոլ Փաշինյանին առաջնորդութեամբ եղած յեղափոխութեան պատճառով որ ճանցուեցաւ որպէս Թաւշեայ Յեղափոխութիւն։ Սէրժ Սարգսյանը հրաժարէցաւ վարչապետութիւնէն եւ նոյն Ազգային ժողովին կազմը, ընտրեց Նիկոլ Փաշինյանը որպէս Հայաստանի վարչապետ. որմէ ետք իրերու արագ ընթացքը յանգեցաւ այսօրուայ քաղաքական իրողութեանը։

Ապրիլ 3, 2017-ին թուականին ըրած ակնարկս, որ տեղադրած եմ ներքեւը, չի ներկայացնէր այսօրույ քաղաքական համոզումներս Հայաստանի համար։ Բայց այդ ուրիշ բան։ 

Կը կցեմ Ֆէսպուքի մէջ ըրած ակնարկս, Վարուժան Փամբոխչյան-ին, ակնարկիս ըրած նկատողութիւններուն հետ։ 

ՀԱՄԱԴՐՈՒՄ՝

Հայաստանի խորհդրարանական ընտրութիւնները վերջ գտած են։ Բնականաբար եղան յաղթողներ եւ պարտուողներ։ Եղած են խախդումներ բայց անցեալի աղաղակները որոնք հարցականի կը դնէին ընտրութիւնը, չեղան կարծես կամ ես չկարդացի։ Ընտրութեան արդիւնները իր ընդհանրութեան մէջ անսպասելի չեղան։ Բայց երեւան եկան երկու հիմնական երեւոյթները արոնցմէ առաջինը այս ընտրութեան ՄԵԾԱԳՈՅՆ ՅԱՂԹԱՆԱԿՆ էր իսկ միւսը ՄԵԾԱԳՈՅՆ ՊԱՐՏԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆը։

Հետեւաբար՝

ՄԵԾԱԳՈՅՆ ՅԱՂԹԱՆԱԿԸ- եղաւ ԼՏՊ-ին գլխաւորած կուսակցութեան պարտութիւնն էր։ Քուէարկողները Արցախի հարցով շատ յստակ պատգամ մը տուին որ իրենք տրամադիր չեն նեցուկ կենալու ԼՏՊ-ի քաղաքականութեանը, այսինքն Անգլերենով ՝ APPEASEMENT IS NOT A POLICY. Ըստ Նայիրի բառարանին ՝ «Հանդարտումը քաղաքականութին չէ»։ Անշուշտ որ մանրամասնելու կարիքը չկայ։ Չեմ կրնար պատկերացնել որ Արցախի հարցով այսկէ աւելի ժողովրդական ազդու պատգամ մը կրնար ըլլալ։ Այլեւս պիտի չտեսնենք Թրքական թերթ մը հարցազրոյց ունենայ ԼՏՊ-ին հետ։

ՄԵԾԱԳՈՅՆ ՊԱՐՏԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ-ը պիտի ըլլայ ՀՅԴեան։ Նախ եւ առաջ ան այսօր շնորհակալութեան եւ գնահատանքի խօսք պէտք է ունենայ Հայ ժողովուրդին որ իրեն պատեհութիւն տուած է մաս կազմելու նոր կարգերով կառաւարման։ Վերջին հաշուով քուէարկողները նոյն պատհեութիւնը չտուին ամէն ընտրութեան մասնակցողներուն։ Ես վերապահ եղած եմ ՀՅԴ եւ Հանրապետական հրապարակային դաշնակցութեանը եւ յետ այդ ՀՅԴ-ի վարած քաղաքականութեանը։ Ըստ ինծի ՀՅԴ-ը Հայաստանի մէջ պէտք է որ զգեստաւորուի սփիւռքի տարազով եւ իր քրիչով՝ Համազգայինով, եւ իր բրիչով՝ Օգնութեան միւթիւնով շատ աւելի ներկայութիւն ըլլայ ժողովուրդին խաւերուն մէջ եւ ինք իր դիմագիծը յստակացնէ կամ ասոր կամ անոր հետ ամէն հոգիով եւ գործով կամ ոչ։ Նմանապէս Հայաստանի ՀՅԴ ները պէտք է ընդունին որ ամէն սերունդ իրը կ՚իրագործէ այլապէս պիտի նմանին այն զաւակին որ իր հօրը եւ մօրը պանծալի անցեալով կ՚անկալէ որ հանրութիւնը դատէ զինք։

Այսպէս ՀՅԴեան վրայ բարդուոած է ՄԵԾԱԳՈՅՆ ՊԱՐՏԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ-ը եւ այլեւս մնացած է 2022-ին ըլլալիք իրողութիւնը։

Varujan Pambukhchyan

Շատ գէղէցիկ, ռօմանտիկ տօղէր էն: Աւա՜ղ, մէր իրականոթյան հէտ քիչ առնչոթյոննէր ոնէն:

Vahe H. Apelian

իմ համոզումով ռօմանտիկ չեն այլ քաղաքականութիւն մըն որ աւելի վստահութիւն պիտի ապահովէ եւ հետեււաբար եւ արդարբար քուէ

Varujan Pambukhchyan

Հարգէլի Վահէ, Ձէր գրածնէրը խարսխւած էն համէմատոթյան վրա: Հայստանը որյէւէ յէրկրի հէտ մի համէմատեք, այն ոսոմնասիրէք ւօրպէս ոսոոմնասիրոթյան յորահատոկ առարկա: Հայաստանոմ նէրկայոմս հաւատի ահաւօր դէֆիցիտ գօյոթյոն ոնի իշխանոթյան յէւ, առանց բացառոթյան՝ բօլօր կոսակցոթյոննէրի նկատմամբ, դէֆիցիտ, ւօրը հնարաւօր է հաղթահարէլ միմիայն գօրծօւ: Հայաստանոմ չկա իշխանոթյան կամքից դորս ինքնորոյն գօրծօղոթյոննէր իրականացնէլո ոնակ ւօրյէւէ ոժ, ոժ, ւօրը կհաղթահարի հաւատի դէֆիցիտը ընտրոթյոննէրի, քւէի յէւ նման լաւ-լաւ բանէրի նկատմամբ: Ժօղօւորդը քւէի դիմաց առած փօղի ւրա նայոմ է ւօրպէս ճանապարհին պատահաբար գած փօղի ւրա .մարդիկ քանի անգամ ընտրէլ էն նախագահ, բայց իշխանոթյոնը չի փօխւէլ: Չէրկարացնէմ, միայն օրինակի ոժօւ է հնարաւօր ինչ-ւօր բան փօխէլ: Ոչ ւօք Արաբօյի, Գյէւօրգ Չաւոշի, Արամ Մանոկյանի խաթէր համար քւէ չի տալո նրանց անոնօւ նէրկայոմս յէրդւօղնէրին: գօրխ է հարկաւօր ցոյց տալ...

Vahe H. Apelian

Varujan Pambukhchyan կարդացի վարուժան, Աստուած մէծ է ըտրենք եւ անցնինք։ Անշուշտ որ ամէն երեւոյթներու պատասխան չունիմ եւ ոչ ալ լուծում։

 

Not an April Fools’ Day Prank

Vaհe H Apelian

Yesterday, on April 1, 2026, the public meeting between the Armenian PM Nikol Vovayi Pashinyan and the Russian President Vladimir Vladimirovich Putin will go down as another historical event in the torturous Armenian history. It is not likely that another Russian leader,  be he a tsar or a commissar, has had such a public encounter with an Armenian.

I watched the whole meeting although I understood nothing as the exchange was in Russia and there was no accompanying translation. But I have to say that I have never seen Putin meet any other country’s leader carrying notes in his hands.

The meeting commenced as it was scheduled. Both leaders entered the room from opposite sides precisely at the same time. There was not a waiting  period for the guest. The Russian President Vladimir Putin has a long-documented, decades-long habit of making world leaders, officials, wait for meetings.  A few years ago, he had president of Turkey Erdogan and his entourage wait for him enter the room.

This was not an April Fools’ Day encounter. Exactly ten years ago, next to the disastrous 44-Day Second Artsakh war, the most signigicant miliary clash between Azerbaijan and Armenia started on April 1, 2016 and lasted four days and came to be known as the 4-Day War. The Armenians failed to read properly the implications of that war. We should not misread the implications of the April 1, 2026 meeting between Armenia and Russia.

As I noted above, I did not understand the exchange between the two leaders as it was in Russian. Along with the preparedness of President Putin with notes in his hand, the Armenian PM entered the room without notes, but he carried a significant statement in the lapel pin he was wearing, that has come to symbolize his re-election policy. The now familiar lapel-pin Nikol Pashinan  was wearing is in the shape of the map of sovereign Armenia in peace with its neighbors, Nikol Pashinyan has been wearing it on and off his re-election campaign. 

 

I am not sure how much a parallel can be drawn between President of Russia Vladimir Putin’s public meeting the PM of Armenia Nikol Pashinyan in Kremlin, in Moscow on April 1, 2026; to  the U.S.  president Trump’s  public meeting with Ukrainian president Volodymyr Zelenskyy, inside in the White House in Washington on February 28, 2025. I can only claim that both of these meetings were high stakes, contentious bilateral meetings and should be viewed and analyzed as such.

Anyone interested in the Putin and Pashinyan meeting may read the reports and the analysis that were posted in news outlets after the meeting was over.  One thing is obvious, Russia excerted public pressure at the highest level to bring Armenia in its fold by proposing that a Russian citizen may take part in the election in Armenia. I am not narrowing my statement to what is understood to be Russian Armenian oligarch Samvel Karapetyan. This time around the person may be an ethnic Armenian, but the next time around, the Armenia residing Russian Armenian dual citizen need not be an ethnic Armenian. 

The implication of the proposal is obvious, to bring Armenia in Russia's fold. But Russia has not invested all its capital in that proposal. As a matter of fact, Russia has a more effective arsenal at its dispostion, the Russian military in Armenia. 

I quote, “Russia maintains a significant military presence in Armenia, primarily the 102nd Military Base in Gyumri, which hosts thousands of personnel, MiG-29 fighters, and S-300 missiles. While often referred to as a base, it includes multiple regiment-sized units, with reports of personnel numbers ranging from 3,000 up to 5,000.” 

The Russian military can move on Yerevan and install a government in Armenia of its choosing, subordinate to Russia. I do not consider that possibility far fetched.

This brings back us to the possibility of history repeating itself.  The present Armenian experiment for sovereignty that has its roots in the 2018 Velvet Revolution, may be short lived, much like the First Republic's was short lived. We all know that captive nations cannot thrive. Armenia is at a crossroad, not only for peace with its neighbors, but also in its history. 

 

  

 

 

That was not the high point, more may come.

Vaհe H Apelian

Yesterday, on April 1, 2026, the public meeting between the Armenian PM Nikol Vovayi Pashinyan and the Russian President Vladimir Vladimirovich Putin will go down as another historical event in the torturous Armenian history. It is not likely that another Russian leader,  be he a tsar or a commissar, has had such a public encounter with an Armenian.

I watched the whole meeting although I understood nothing as the exchange was in Russia and there was no accompanying translation. But I have to say that I have never seen Putin meet any other country’s leader carrying notes in his hands.

The meeting commenced as it was scheduled. Both leaders entered the room from opposite sides precisely at the same time. There was not a waiting  period for the guest. The Russian President Vladimir Putin has a long-documented, decades-long habit of making world leaders, officials, wait for meetings.  A few years ago, he had president of Turkey Erdogan and his entourage wait for him enter the room.

This was not an April Fools’ Day encounter. Exactly ten years ago, next to the disastrous 44-Day Second Artsakh war, the most signigicant miliary clash between Azerbaijan and Armenia started on April 1, 2016 and lasted four days and came to be known as the 4-Day War. The Armenians failed to read properly the implications of that war. We should not misread the implications of the April 1, 2026 meeting between Armenia and Russia.

As I noted above, I did not understand the exchange between the two leaders as it was in Russian. Along with the preparedness of President Putin with notes in his hand, the Armenian PM entered the room without notes, but he carried a significant statement in the lapel pin he was wearing, that has come to symbolize his re-election policy. The now familiar lapel-pin Nikol Pashinan  was wearing is in the shape of the map of sovereign Armenia in peace with its neighbors, Nikol Pashinyan has been wearing it on and off his re-election campaign. 

I am not sure how much a parallel can be drawn between President of Russia Vladimir Putin’s public meeting the PM of Armenia Nikol Pashinyan in Kremlin, in Moscow on April 1, 2026; to  the U.S.  president Trump’s  public meeting with Ukrainian president Volodymyr Zelenskyy, inside in the White House in Washington on February 28, 2025. I can only claim that both of these meetings were high stakes, contentious bilateral meetings and should be viewed and analyzed as such.

Anyone interested in the Putin and Pashinyan meeting may read the reports and the analysis that were posted in news outlets after the meeting was over.  One thing is obvious, Russia excerted public pressure at the highest level to bring Armenia in its fold by proposing that a Russian citizen  may take part in the election in Armenia. I am not narrowing my statement to what is understood to be Russian Armenian oligarch Samvel Karapetyan. This time around the person may be an ethnic Armenian, but the next time around, the Armenia residing Russian Armenian dual citizen need not be an ethnic Armenian. 

The implication of the proposal is obvious, to bring Armenia in Russia's fold. But Russia has not invested all its capital in that proposal. As a matter of fact, Russia has a more effective arsenal at its dispostion, the Russian military in Armenia. 

I quote, “Russia maintains a significant military presence in Armenia, primarily the 102nd Military Base in Gyumri, which hosts thousands of personnel, MiG-29 fighters, and S-300 missiles. While often referred to as a base, it includes multiple regiment-sized units, with reports of personnel numbers ranging from 3,000 up to 5,000.” 

The Russian military can move on Yerevan and install a government in Armenia of its choosing, subordinate to Russia. I do not consider that possibility far fetched.

This brings back us to the possibility of history repeating itself.  The present Armenian experiment for sovereignty that has its roots in the 2018 Velvet Revolution, may be short lived, much like the First Republic's was short lived. We all know that captive nations cannot thrive. Armenia is at a crossroad, not only for peace with its neighbors, but also in its history. 

 

 

.

 

Հայերէն Լեզուի ուսուցիչին դժուար առաքելութիւնը եւ պատգամը

Ներքեւը տեղադրած եմ Արա Մխսեանին յիշատակութիւնը իր Հայերէն լեզուի ուսուցիչ Մկրտիչ Մկրտիչեանի յիշատակին եւ անոր կցած եմ Արա Մխսեանին ՚բանաստեղծութիւնը իր ուսուցիչին իրեն ըրած պատգամին մասին։ Կցած եմ նաեւ Մրկրտիչ Մկրտիչեանին կենսագրականին պատճէնը։ Վահէ Յ Աբէլեան

Նստած՝ ձախէն աջԸնդհ. Հսկիչ Պրն.Կարապետ Սապունճեան, Տնօրէն Պրն. Գէորգ Տօնապետեան, Դաստ. Պրն. Մկրտիչ Մկրտիչեան 

(Քարէն Եփփէ ՃեմարաՆ, Հալէպ, 1965?)

Վերջին շարք, ձախէն աջ. -1.- Հրաչ Պարսումեան, 2.- Մովսէս Յովսէփեան (կնոջս Մարիին եղբայրը)

«Չեմ կրնար մոռնալ։ 1968 տարեշրջանի առաջին կիսամեակն էր։ Քարէն Եփփէ ճեմարանի տասնմէկերորդ կարգի մեր բաժանմունքին յետսակողմի գրասեղաններուն վրայ տեղ գրաւած քանի մը տղաք, շաբաթներ առաջ սկսեր էին արդէն հայերէն գրականութեան շաբաթական դասապահերու ընթացքին իրենց հանած աղմուկով Պր. Մկրտիչեանի դասախօսութիւնները խանգարել։ Շաբաթներէ ի վեր քանիցս զիրենք սաստելէ ետք՝ երբ աղմկարարները այդ օր եւս սկսան իր դասաւանդութեան ընթացքը խոչընդոտել, Պր․ Մկրտիչեան յանկարծ դասարանէն դուրս խուժեց։ 

Քանի մը վայրկեան ետք, այդ տարիներու՝ պետութեան կողմէ նշանակուած արաբ տնօրէնը (Պր. Ապտըլ Համատ Սամման?) մեր դասարանէն ներս մտաւ։ Արաբ տնօրէնը սաստիկ պախարակեց անառակ տղաքը։ Իր խօսքերը բառացիօրէն չեմ յիշեր։ Կը յիշեմ, սակայն, անոնց բովանդակութիւնը, որ կոտրած ապակիի շեղբի մը նման մխրճուեցաւ ու մնաց ուղեղիս մէջ։ Իր ըսածը մօտաւորապէս այս էր -- ամօ՛թ ձեզի, հազա՛ր ամօթ... մեր պետութիւնը ձեզի շաբաթը միայն 50 վայրկեան կը տրամադրէ ձեր մայրենի գրականութիւնը սորվելու... ես կը խորհէի, որ դուք այդ 50 վայրկեաններուն ամէն մէկ երկվայրկեանին վրայ նախանձախնդրութեամբ եւ գուրգուրանքով պիտի դողդողայիք... բայց կը տեսնեմ, որ դուք ո՛չ միայն անտարբեր էք ձեր մայրենիին հանդէպ, այլ դասարանին մէջ ստեղծած ձեր անկարգութեամբ զայն սորվելու իրաւունքը կը զլանաք միւս աշակերտներուն եւս... ամօ՛թ ձեզի։ 

Վստահ եմ, որ աւելի շատ ամչցողները հայերէն գրականութիւն սորվիլ ուզող աշակերտներն էին։ Իսկ, Պր. Մկրտիչեան՝ ո՞վ գիտէ հոգեկան ինչպիսի ցնցիչ վերիվայրումներու ենթարկուեցաւ այդ օրը։ Քանի մը աշակերտներով գացինք ուսուցչարան զինք մխիթարելու. աչքերուն մէջ արցունքը լճացեր էր։ Ըսաւ, «տղա՛ք, շնորհակալ եմ, որ եկաք զիս մխիթարելու, սակայն դուք մեր գրականութիւնը սիրող եւ պաշտող աշակերտներս էք․ պէտք է իրենք (խափանարարները) գային ներողութիւն խնդրելու»։

***

ՈՒՍՈՒՑԻՉՆԵՐՈՒՍ ՊԱՏԳԱՄԸ

 

Գրել այնպէս,

Որ հասկցուիս բոլորէն,

Գրել այնպէս,

Որ բառերդ չոլորեն,

Ապրումներդ ոգեղէն

Անփութօրէն չխեղեն... 

Այնպէս գրել,

Որ միտքերդ ինքնուրոյն

Չուզեն եղծել.-

Հասկացողութիւն կեղծել...

Շուտ հասկցայ ես սակայն,

Որ յորդորն իրենց վսեմ 

Վեհ խորհուրդ մըն էր միայն...

Որ՝ նոյնիսկ, եթէ կիսեմ

Քանակը իմ տողերուս՝

Զեղչեմ կէսը բառերուս՝

Կամ, նոյնիսկ՝ կրկնապատկեմ

Պարզութիւնը միտքերուս,

Միշտ կարգ մը ընթերցողներ՝

Ի հեճուկս ճիգերուս,

Հոն պիտի տեսնեն միայն

Ուրուականը յոյսերուս... 

 

Արա Մխսեան

***

 

Հայերէն Լեզուի ուսուցիչին դժուար առաքելութիւնը եւ պատգամը

Ներքեւը տեղադրած եմ Արա Մխսեանին յիշատակութիւնը իր Հայերէն լեզուի ուսուցիչ Մկրտիչ Մկրտիչեանի յիշատակին եւ անոր կցած եմ Արա Մխսեանին ՚բանաստեղծութիւնը իր ուսուցիչին իրեն ըրած պատգամին մասին։ Կցած եմ նաեւ Մրկրտիչ Մկրտիչեանին կենսագրականին պատճէնը։ Վահէ Յ Աբէլեան

 

Նստած՝ ձախէն աջԸնդհ. Հսկիչ Պրն.Կարապետ Սապունճեան, Տնօրէն Պրն. Գէորգ Տօնապետեան, Դաստ. Պրն. Մկրտիչ Մկրտիչեան 

(Քարէն Եփփէ ՃեմարաՆ, Հալէպ, 1964)

Վերջին շարք, ձախէն աջ. -1.- Հրաչ Պարսումեան, 2.- Մովսէս Յովսէփեան (կնոջս Մարիին եղբայրը)

«Չեմ կրնար մոռնալ։ 1968 տարեշրջանի առաջին կիսամեակն էր։ Քարէն Եփփէ ճեմարանի տասնմէկերորդ կարգի մեր բաժանմունքին յետսակողմի գրասեղաններուն վրայ տեղ գրաւած քանի մը տղաք, շաբաթներ առաջ սկսեր էին արդէն հայերէն գրականութեան շաբաթական դասապահերու ընթացքին իրենց հանած աղմուկով Պր. Մկրտիչեանի դասախօսութիւնները խանգարել։ Շաբաթներէ ի վեր քանիցս զիրենք սաստելէ ետք՝ երբ աղմկարարները այդ օր եւս սկսան իր դասաւանդութեան ընթացքը խոչընդոտել, Պր․ Մկրտիչեան յանկարծ դասարանէն դուրս խուժեց։ 

Քանի մը վայրկեան ետք, այդ տարիներու՝ պետութեան կողմէ նշանակուած արաբ տնօրէնը (Պր. Ապտըլ Համատ Սամման?) մեր դասարանէն ներս մտաւ։ Արաբ տնօրէնը սաստիկ պախարակեց անառակ տղաքը։ Իր խօսքերը բառացիօրէն չեմ յիշեր։ Կը յիշեմ, սակայն, անոնց բովանդակութիւնը, որ կոտրած ապակիի շեղբի մը նման մխրճուեցաւ ու մնաց ուղեղիս մէջ։ Իր ըսածը մօտաւորապէս այս էր -- ամօ՛թ ձեզի, հազա՛ր ամօթ... մեր պետութիւնը ձեզի շաբաթը միայն 50 վայրկեան կը տրամադրէ ձեր մայրենի գրականութիւնը սորվելու... ես կը խորհէի, որ դուք այդ 50 վայրկեաններուն ամէն մէկ երկվայրկեանին վրայ նախանձախնդրութեամբ եւ գուրգուրանքով պիտի դողդողայիք... բայց կը տեսնեմ, որ դուք ո՛չ միայն անտարբեր էք ձեր մայրենիին հանդէպ, այլ դասարանին մէջ ստեղծած ձեր անկարգութեամբ զայն սորվելու իրաւունքը կը զլանաք միւս աշակերտներուն եւս... ամօ՛թ ձեզի։ 

Վստահ եմ, որ աւելի շատ ամչցողները հայերէն գրականութիւն սորվիլ ուզող աշակերտներն էին։ Իսկ, Պր. Մկրտիչեան՝ ո՞վ գիտէ հոգեկան ինչպիսի ցնցիչ վերիվայրումներու ենթարկուեցաւ այդ օրը։ Քանի մը աշակերտներով գացինք ուսուցչարան զինք մխիթարելու. աչքերուն մէջ արցունքը լճացեր էր։ Ըսաւ, «տղա՛ք, շնորհակալ եմ, որ եկաք զիս մխիթարելու, սակայն դուք մեր գրականութիւնը սիրող եւ պաշտող աշակերտներս էք․ պէտք է իրենք (խափանարարները) գային ներողութիւն խնդրելու»։

***

ՈՒՍՈՒՑԻՉՆԵՐՈՒՍ ՊԱՏԳԱՄԸ

 

Գրել այնպէս,

Որ հասկցուիս բոլորէն,

Գրել այնպէս,

Որ բառերդ չոլորեն,

Ապրումներդ ոգեղէն

Անփութօրէն չխեղեն... 

Այնպէս գրել,

Որ միտքերդ ինքնուրոյն

Չուզեն եղծել.-

Հասկացողութիւն կեղծել...

Շուտ հասկցայ ես սակայն,

Որ յորդորն իրենց վսեմ 

Վեհ խորհուրդ մըն էր միայն...

Որ՝ նոյնիսկ, եթէ կիսեմ

Քանակը իմ տողերուս՝

Զեղչեմ կէսը բառերուս՝

Կամ, նոյնիսկ՝ կրկնապատկեմ

Պարզութիւնը միտքերուս,

Միշտ կարգ մը ընթերցողներ՝

Ի հեճուկս ճիգերուս,

Հոն պիտի տեսնեն միայն

Ուրուականը յոյսերուս... 

 

Արա Մխսեան

***

 

Ազգային ինքնութիւնը՝ Պետութիւնն է

Վահէ Յ Աբէլեան

Ընդունիմ որ չեմ կրցած, ինչպէս Անգլերէն առածը կ՚ըսէ, մազ ճեղքել - split hair - երբ հարցը պետութեան եւ պետականութեան միջեւ է։  Նայիրի բառարանն ալ օգտակար չեղաւ։ Կայքին այն բառարանին որուն պատահմամբ դիմեցի, այսպէս բացատրեց՝ (Աղբիւր՝ Բառգիրք հայերէն լեզուի։ Անդրանիկ Վրդ. Կռանեան, Պէյրութ, 1998։ Էջ 391։)

Պետութիւն `գոյական, կառավարութիւն, տէրութիւն:

Պետականութիւն՝ գոյականշ պետական վարչաձեւ, միջազգային ճանաչումով իշխանութիւն:

Ըսեմ նաեւ որ կառավարութեան եւ պետութեան միջեւ ալ, առօրեայ գործածութեամբ, գործնականօրէն տարբերութիւն չեմ տեսներ։ Ամերիկայի պետութիւնը եւ կամ պետականութիւնը, նախագահ Տոնալտ Թրամբ-ի վարչութիւնն է՝ administration։-ը։ Եթէ երկիր մը գործ կ՚ուզէ ունենալ Ամերիկայի պետութեան կամ պետականութեան հետ, անոր գործը նախագահ Տոնալտ Թրամբին վարչակարգին - administration - հետ է, եւ անոր միջոցաւ է։ Հիւսիսային Քորեայի պետութիւնը կամ պետականութիւնը, Քիմ Ժոնկ Ուն-ին վարչակազմն է։

Բոլոր երկիրներու կառավարութիւններուն կամ վարչակարգերուն գեր նպատակը իրենց երկիրին ապահովութիւնը եւ պաշտպանութիւնն է, ինչպէս նաեւ իրենց քաղաքացիներուն բարեկենցաղ կեանք մը ապահովելն է։ 

Շատ բարդ հարցի մը, այս կէս կատար ներածական ըրի, քանի որ կարդացի Ահարոն Շխրտըմեանին, ԱԶԳԱՅԻՆ ԻՆՔՆՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ յօդուածը։ Այդ ալ կէս կատար է, ուր Ահարոն Շխրտըմեանը կը նշէ թէ՝ «Այսօր կը գտնուինք վտանգաւոր ժամանակաշրջանի մը մէջ, ուր Հայաստանի ղեկավարութիւնը սկսած է ոչ միայն սխալներ գործել, այլեւ՝ գաղափարական նոր ուղեգիծ մը պարտադրել, որ կը խորտակէ հայ ժողովուրդի պատմական յիշողութիւնը, ազգային արժէքները եւ արդար իրաւունքները։» Ակնարկը անշուշտ այսօրուայ, Նիկոլ Փաշինյան-ի իշխանութեան է։

Անկասկած որ այսօր Հայաստանը կը գտնուի վտանգաւոր ժամանակաշրջանի մը մէջ, եւ անկասկած որ ՆՓ-ի կառաւարութիւնը իր քաղաքականութիւնը չի հիմնաւորեր հայ դժբախտ, եւ անարդար պատմական պատահարներուն բարւոք լուծումներու յանգելու համար։ Ոչ ալ Աւետիս Ահարոնեանը նման բան ըրաւ  երբ   28 Մայիս 1918 Հայաստանի հանրապետութեան հիմնադրութիւնէն անմիջապէս ետք Թուրքիայ այցելեց երկու երկիրներու միջեւ բարեկամութեան կապը ամրապնդելու համար։

 Հայաստանի վարչապետը, ըլլայ ան Նախագահ,  պատմութեան դասախօս չէ, եւ ոչ ալ Հայաստանի կառավարութիւնը պատմութեան կաճառ է։ Բայց այդ չի նշանակէր որ կ՚անտեսեն պատմութիւնը. հապա կը վարեն Հայաստանի քաղաքականութիւնը պատմական պատահարներուն հետեւանքներուն իրադարձութիւններուն հիման վրայ, բնականաբար այնպէս ինչպէս կը մեկնաբանեն այդ պատմական իրադարձութիւններուն հետեւանքները։ Դժբախտ իրողութիիւնը այն է որ, Հայաստանի մէջ ընդիմադրութիւն ըսուածը պարզապէս ընդիմադրութիւն կ՚ընէ, ընդիմադրութեան սիրոյն եւ չի ձգտիր արդարացնէր իր ընդիմադրութիւնը պատմական պատարհարներուն իրենց մեկնաբանութեանբը։

Սփիւռքը, պետական մակարդակով քաղաքական փորձարութիւն չունի եւ ոչ ալ կրնայ ունենալ։ Խնդրեմ զանց առէք ներկայացնել Լիբանահայութիւնը որպէս պետական մակարդակի վրայ քաղաքական փորձարութիւն ունեցող գաղութ մը։ Հետեւաբար անբնական է որ սփիւռքը, Հայաստանի քաղաքացիներուն, իր չգոյ պետական փորձարութիւնէն, քաղաքական բան մը փոխանձելիք ունենայ, մանաւանդ որ իրողութիւնը այն է որ ամէն քաղաքականութիւն տեղական է՝ ինչպէս ըսած է Ամերիկացի ծերակուտանը։ Իսկ սփիւռքը հայաստանեան աումով տեղական չէ։ "All politics is local" is a famous adage, most closely associated with former U.S. Speaker of the House Tip O'Neill”

 Հայոց պատմութեան պատահարներուն, ինչպէս ցեղասպանութիւն, սփիւռքին տարած գնահատելի աշխատանքը նպաստած է եւ կը նպաստէ ապահովելու հայութեան երկարակեցութիւնը սփիւռքի մէջ, որքան որ կարելի է։ Բնականաբար, սփիւռքին անխուսափելի վերջը ձուլումն է։ 

Իմ եզրակացութիւնս է՝ անսակարկ նեցուկ կենալ Հայաստանի քաղաքացիներուն յառաջ բերած պետութեանը, եւ հետեւաբար Հայաստանին, մանաւանդ որ Հայաստանի քաղաքական ընթացքը ժօղովրդավարական է։ Հայաստանի պետութեան կամ կառաւարութեան դէմ ըլլալ, բայց Հայաստանի պետականութեան զորավիք ըլլալ խօսոյթը, ինքնախաբէութիւն է եւ ցնորական։ Մաշած խօսք մըն է, թերեւս որոշ արդարացում կրնար ունենալ անցեալ դարու Սովետական Հայաստանի շրջանին, թէեւ այդ եղած դիրքորոշումին  իմաստութեանն ալ սկսած եմ կասկածիլ։

Անսակարկ զօրավիքին այլընտրանքը՝ սփիւռքին բացառձակապէս անտարբեր ըլլալը պէտք է որ ըլլայ, ինչպէս անտարբեր եմ Տաճիկիստան-ին հանդէպ, որուն համար ոչ ժամանակ եւ ոչ ալ որեւէ տրամադրութիւն կը մատուցեմ։ Ոչ մէկ պարագայի տակ Հայաստանի ժողովրդավարական կարգով յառաջ եկած  կառաւարութեան դէմ սփիւռքի ընդիմադրութիւնը արդարացի կրնայ ըլլալ։

Այլ մեկնաբանութիւն տալով, Ահարոն Շխրըմեան կ՚եզրակացնէ որ Նիկոլ Փաշինեան-ին կառաւարութիւնը «կը սպառնայ համայն հայ  ժողովուրդի   ինքնութեան։»  Կը յուսամ որ Ահարոն Շխրտըմեանը նման վարկածով չառաջնորդեր Կիլիկեան Թեմին հայագիտութեան ծրագիրը։

Անկասկած որ Նիկոլ Փաշինյանին կառաւարութիւնը սպառնացած պիտի ըլլայ հայ ժողովուրդին ինքնութեան, եթէ չկարենայ ապահովել Հայաստանի ինքիշխանութիւնը եւ անոր ի նպաստ գիշեր ու ցերեկ չաշխատի։ Իսկ Հայաստանի ինքնիշխանութեան ապահովութեան հիմնաքարը կը մնայ Խաղաղութեան Խաչմերուկի Հայաստանի քաղաքականութիւնը։ Այդ քաղաքականութեան ռահվիրան է Նիկոլ Ծաշինյանը եւ անոր պիտի հետեւին իրարայաջաորդ կառաւարութիւնները։ Այդ քաղաքականութիւնը պիտի ամրագրուի Հայաստանի պատմութեան մէջ որ սկզբնաւորուեցաւ Թաւշեայ Յեղափոխութեամբ որ սկսաւ այս օրը՝ 31 Մարտ 2018-ին։

Հայ ազգային ինքնութիւնը՝ ինքնավար Հայաստանն է։