V.H. Apelian's Blog

V.H. Apelian's Blog

Tuesday, February 24, 2026

Who should we beget our libraries?

I have already posted about the closure of Armenian personal libraries, as well as about the closure of NY City Armenian Community Center’s public library. The concern seems to have engulfed the epi center of the Armenian Diaspora, Aleppo, the famed Armenian Haleb. Attached is my translation of excerpts from Levon Sharoyan’s recent posting from Aleppo on his Facebook page on February 22, 2026, titled “Who should we beget our libraries?” (ՄԵՐ ԳՐԱԴԱՐԱՆՆԵՐԸ ՈՐՈ՞ՒՆ ԿՏԱԿԵՆՔ). Vaհe H Apelian 

Courtesy Levon Sharoyan

“I am sure that this heart-wrenching question will be asked from time to time by all those book lovers, bibliophiles and intellectuals who, over the years and long decades, have accumulated stacks of books in their homes and have managed to create a respectable and rich library, that has given them breath, spirit and wings; cultivated and tempered their minds, ennobled their souls, and given color to the walls of their homes. What happy moments have passed under the shadow of that library, sometimes alone, at times accompanied by rare conversations, with a small number of like-minded friends, who love literature.

These family libraries were always kept neat, clean, and organized. They were always cared for. Often, financial contributions were made to purchase this or that book, this or that series, this or that dictionary, this or that encyclopedia. Sometimes the wooden furniture of the library was renovated and refinished. Periodically, additional expenses were even incurred to reorganize some worn and damaged volumes, to provide them with new leather covers... What happiness for a book lover, a book lover!

The library is the wealth of an intellectual person.

***

Yes, our family libraries have "fed" us for many years, from our school days to the present. But what will be their fate in the future, in the near future, when we, having grown old or worn out, will no longer be able to take care of them?

This inevitable prospect is a nightmare for us, the owners of libraries. Who will be the owner of our library when the time comes for us to leave?

Yes, this is how we have begun to think every time we pondered about the great mystery of life and death. This is how we have thought every time we have been informed, upon hearing the news of the death of an intellectual.

We know that the commodity called “book” is not a precious metal or a ringing coin that would arouse the interest of our immediate heirs. But, nevertheless, why do our children (mostly university and educated) not show a coveted warmth towards their parents’ books and libraries?

***

We live in an age of learning, science, and attaining highest university degrees. But, book reading, the love of books, and the value of libraries are rapidly declining in our contemporary society. I am led to think that 125 or 150 years ago, during the time of Tourian, or Medsarents, a Raffi or Srpuhi  Dusab, the love of reading was much more widespread in our Armenian reality than it is today. Similarly, the situation was fundamentally different in the days of Soviet Armenia. You will be amazed to see that one of Charents’ collective work was printed in 40,000 copies, a volume of children’s fairy tales in 60,000 copies, a classical Armenian novel in 20,000 copies, a translation of foreign literature in 10-15,000 copies. And informed sources testify that those books, once published, were already sold out from the bookstores within a few months, 

Those happy times are over!

Today, the product called “book” does not have a desirable presence in our homes. For today’s growing generations, the book has lost its charm or appeal. A beautiful book in Armenian placed on the table, no matter how interesting the title, will not succeed in attracting or captivating the Armenian person, especially in the Diaspora. That Armenian person is not interested in either the author or in the content of the book. He is not at all interested to know what a contemporary Armenian author could have told in his 200 or 300-page volume.

***

We witness this unhealthy state of mind every day and continuously in our Armenian schools. Not a single student has a sincere desire to pick up a book and read. The same is true of our clubs, whose libraries remain slumbering in summer and in winter.

I believe that the love of reading can sprout and grow from a young age. Therefore, the role of parents and the school will be great here. A neat and tidy library at home and a functioning library open to the students in the school (with a lively and knowledgeable librarian) can lead us to beneficial results."

Monday, February 23, 2026

What’s in it for the Diaspora ARF rank and file ?

Vaհe H Apelian

 

First of all, I do not want to elaborate on my status as a member of ARF. Having said this, I wonder what is it for the Diaspoora ARF-er/s who have taken such a harsh  stand against Nikol Pashiyan and his Civil Contract party, especially that the ARF for decades professed advocacy for democracy – Ժողովրդավարութիւն -  in Armenia. Needless to say, this blog is not the time, nor is the place to elaborate on the post First Republic of Armenia  decades long ARF advocacy that enticed me and a generation of us, I dare say, join ARF.  

The Civil Contract party, under the leadership of Nikol Pashinyan, continues on advocating peaceful relations and co-existence with Armenia’s neighbors, yes Turks, be they in Türkiye or in Azerbaijan. The Civil Contract party, under the leadership of PM Nikol Pashinyan, brought about TRIPP and stands to implement U.S. sponsored Trump’s Route for International Peace and Prosperity. 

Yes, Nikol Pashinyan and the Civil Contract party have taken a definitive stand against Etchmiadzin hierarchy that stands against the nationally elected government of Armenia and have resorted to a SACRED STRUGGLE. Yes, the wording is theirs, to bring the government of Armenia down. A few days ago ARF-ers paid a homage to Catholicos Karekin II, who obviously is the architect of the so called SACRED STRUGGLE against the nationally elected government and remains silent and indifferent at the wide spread rumor of sexual unbecoming conduct, that may have devastating effects, not on the celibate priest/s,  who have an unfair advantage of taking refuge in the church. The devastating adverse effects, I am alluding to, is to the women whom they have allegedly sexually seduced. These women cannot find refuge in their own homes with their own families. 

My brief introductory remarks are meant to lead me to the proverbial $64,000 question, the make-or-break question upon which the success of an entire project or situation hinges. Who will carry the June 7, 2026 election in Armenia, and why Diaspora ARF-ers support that Russia backed opposition?

I quote my friend Vahe Balabanian, who commented to the following in Keghart.com. He wrote: “ I recall that President Aliyev mentioned peace essentially exists now after the agreement was initialed. He later said there’s an implicit understanding with PM Pashinyan on handling Armenia’s constitution. It’s worth noting that the referendum on the revised constitution will take place after the June 7 election. There are two scenarios: 1) The Civil Contract wins and moves forward with the referendum, removing the reference; 2) The pro-Russia opposition wins, the constitution stays as is, and they attempt to meet Russia’s demand for access to TRIPP. I think scenario 2 would bring far more destabilizing forces than scenario 1. Even if the constitutional referendum were defeated due to external interference, I don’t believe it would plunge the peace process into crisis to the same extent as scenario 1

I agree with him. 

The removal of Nikol Pashinyan and his Civial Contract party will plunge the peace process into a crisis and surely will have adverse implications on Armenia and its U.S. and Europe relations along with the relations of Armenia's perpetual neighbors, Türkiye and Azerbaijan. That is why I wonder and titled this blog the way I did. What is it for  the rank and file ARF-er/s in the Diaspora, if the the pro-Russia opposition wins, and the constitution stays as it is, and the opposition in power now enacts policies to meet Russia’s demands?

Yes, indeed, what it is for Diaspora ARF-ers, the members of the party that advocated the U.S. Wilsonian Armenia, who took a stand against Russia led undemocratized Soviet Armenia, following the collapse of the short lived First Republic?

Any ARF-er care/s care to elaborate on the policies the Diaspora ARF advocates, to take such a harsh stand against the current elected government of Armenia? What's in it for that particular Diaspora ARF-er?


Sunday, February 22, 2026

Առաջանալ դէպի ամբողջական երազի իրականացում

Վահէ Յ Աբէլեան 

Աւօ Կ. Պօղոսեանը, Յակոբ Կարապենցի «Գրողը ինք իր հետ» գիրքէն, հետեւեալ յատուածը տեղադրած էր, նշելով որ Յակոբ Կարապենցը այդ խօսքերը ըսած է աւելի քան քառասուն տարի առաջ: Այդ խօսքերը հետեւեալներն են՝ կը կցեմ ընդօրինակելով այնպէս ինչպէս Աւօ-ն տեղադրած էր իր ֆէյսպուքի էջին վրայ՝

«Եթէ երեկվա ուղղությունը սխալ է եղել, ապա այսօր պիտի նոր քաղաքականություն մշակել: Պիտի նստել ու ջոկել ազգային առաջադրանքները. որն է էականը, որը՝ երկրորդականը: Ազգային ԳՈՅԱՏԵՎՈՒՄԸ ավելի կարեւոր է, քան ազգային ԱՐԺԱՆԱՊԱՏՎՈՒԹՅԱՆ շեփորումը: Դա չի նշանակում, թէ պիտի հրաժարվել ազգային գերագոյն երազից: Ուզում եմ ասել, որ մեր ոտքի տակ ամուր հող ստեղծելուց հետո է, որ քայլ առ քայլ եւ հանգրվան առ հանգրվան պիտի առաջանալ դէպի ամբողջական երազի իրականացում: »

Յակոբ Կարապենցի այդ խօսքերուն՝ - «մեր ոտքի տակ ամուր հող ստեղծելուց հետո է, որ քայլ առ քայլ եւ հանգրվան առ հանգրվան պիտի առաջանալ դէպի ամբողջական երազի իրականացում», - իմ մեկնաբանութիւնս հետեւալն է։

Այդ ամբողջկական երազը, որուն կ՚ակնարկէ Յակոբ Կարապենցը, կատարելագործել է Հայաստանը։ Անշուշտ որ ակնարկս ներկայ Հայաստանն է,  որպէսզի ունենաք բացառձակ օրինապահ ժողովրդավար, առաջնակարգ սահմանադրական պետութիւն։ Իսկ մեզի համար այդ մէկը կատարելագործելը շատ եւ շատ երկար ուղի մըն է։ Հայոց պատմութիւնը ընդհանրապէս բռտատէրերու հպատակեցուցած, նուաճած, եւ հայ միտքը լուծի տակ առած, պատմութիւն է։ Հայաստանի այդ պատմութիւնը ձգած է իր խոր  եւ նուաստացնող հետքերը, ինչպէս ցոյց կուտայ այսօրուայ իրավիճակաը ուր քաղաքականութիւնը վերածուած է սուրբ գրային մեկնաբանութեան, քանի որ այս ժողովուրդը տակաւին ժողովրդավարական պետութեան եւ եկեղեցիին սահմանդրական հասկացողութիւնը չունի։ Երէկ ընկերավարական տեսութիւնը դաւանող Դաշնակցականները, որոնք կը գործակցին եւ պէտքէ որ գործակցին առանց կրօնական նկատողութեան, խտրականութեան եւ կամ նախասիրութեան, հանդիպեցան Գարեգին Բ Կաթողիկոսին ոչ թէ ներշնչուելու ճամար անոր եւ անոր առաջնորդած էջմիածինի եկեղեցիին դաւանած Քրիստոնեայ դաստիարակութիւնէն, այլ ներկայ եղան աջակցելու Էջմիածին Եկեղեցիին հակա-պետական դիրքաւորոշումին, համարելով եկեղեցին որպէս քաղաքական ճակատ մը։

Իսկ եթէ այդ ամբողջական երազը հողային պահանջք է, ապա կը վստահեցնեմ որ ոչ մենք մեզմէ, եւ ոչ ալ մեր դրացիյին այդ երազանքը չենք կրնար պահել։ Նմանօրինակ խորքային կեղծ մտածողութիւնենէ ալ պէտք է որ ձերբազատէ ինքզինքը պետականացած այս ժողովուրդը։ Այդ պարագային, Հողային պահանջքը Հայաստանի քաղաքականութեան առանցքը կը կազմէ եւ  Հայաստանը կը հետապնդէ այդ մէկը անսակարգ եւ ամէն գինով՝ կամ Հայասանին, այո՝ այսօրուայ իրաւ Հայաստանին, ամբողջջական կատարելագործման եւ վերելքին կը սատարէ անսակարգ եւ ամէն գինով։ 

«Ասել, որ (նախ) մեր ոտքի տակ ամուր հող ստեղծելուց հետո է, որ քայլ առ քայլ եւ հանգրվան առ հանգրվան պիտի առաջանալ դէպի ամբողջական երազի իրականացում:» Այսինքս ՀՈՂԱՅԻՆ պահանջք, ցնորական, աւելորդապաշտ միտք բանի մըն է որ մեզի պիտի զրկէ Հայաստանը կատարելագործելէ որպէս հանրապետական պետութիւն եւ տակաւին, պիտի դարձնէ Հայաստանը` այո, ներկայ իրական Հայաստանը, պատմական Հայաստանի՝ պատմական Արեւմտեան Հայաստանի, պատմական Հայկական կիլիկեայի, պատմական Արցախի, կողքին։ Բայց պատմութեան էջերուն մէջ։

Կը մնայ ժողովուրդին եւ անոր քաղաքական եւ կրօնական աօաջնորդներուն ընել այդ երկուքէն մէկուն ընտրութիւնը։

Իսկ իմ ընտրութիւնս՝ Քաղաքացիական Պայմանագիր կուսակցութեան գործնապաշտ – pragmatic – քաղաքականութիւնն է, իր ամէն դերութիւններով, կատարելագործելու համար այսօրուան Հայաստանը որ է նաեւ վաղուան Հայաստանը` միշտ աւելի բարգաւաճ։

Voices from Armenia: without the state the nation cannot survive

 ԲՆԱԳԻՐԸ ԿՑՈՒԱԾ Է։ The title of this blog is from a comment I extracted from Avo G Boghossian’s posting today on his Facebook page. Avo is formerly from Lebanon, but has settled in Armenia with his wife. I attached the translation of his posting below.

Armenia is experiencing a rich cultural life. The theaters are lively and performing almost every day. Concerts are diverse, from jazz to opera and classical music. The streets are full of people, local and foreign. Never before have so many foreign languages, especially English, been heard here. Restaurants and nightclubs, pubs and cafes are full of cheerful couples. It seems that people have nothing to do with politics.

Personally, I have often been in social circles where not everyone agrees on the issues facing the country, but there is generally goodwill towards each other. The same cannot be said about entering the Facebook platform. There, society is divided into different camps and there is an atmosphere of hostility towards each other. Why is it so…. For a simple reason. There is a clear and vain attempt by individuals to assert themselves, but the influence of algorithms is undeniable. It is not Facebook engineers who intentionally place or encourage an atmosphere of hatred. They have only created such a platform so that Facebook owners can earn as much money as possible. It is natural in the business world to have someone's writing or video to be viewed and followed a lot. Algorithm will make thigs visible and spread it to thousands or millions of people, thus leaving the impression that a single atmosphere, of hatred, is widespread. 

It was precisely through this that Facebook first became a cause of concern in Myanmar a few years ago, I think in 2016, when the Buddhist mob and the army carried out a widespread and brutal rape and murder of about 800,000 Muslims in a few days against the Rohingya (Muslim minority) and eventually expelled them from the country. It all started with the kidnapping and murder of about two dozen Buddhists by an Islamic separatist group. The backlash was disproportionate and was purely a result of a few such brutal videos on Facebook that were spread in an unbalanced manner.

Let's prepare for the elections in a civilized manner, without hatred, respecting democratic laws. We are still building a new state. We must place the interests of Armenia above all else, above all parties and ideologies, because they are all changeable and adaptable over time. What remains must be the nation and, of course, the state, because without the latter, the nation cannot survive forever.

 

Հայաստանը կ՚ապրի մշակութային հարուստ կեանքով, թատերասրահները աշխոյժ են գրեթէ ամէն օր, համերգները բազմազան սկսեալ ճազէն մինչեւ օպերա եւ դասական երաժշտութիւն, փողոցները լիքը մարդկանցով՝ տեղացի եւ օտար. երբէք այսքան օտար լեզուներ լսուած չէր այստեղ ու մանաւանդ անգլերէնը: Ճաշարանները եւ գիշերային վայրերը՝ գինետունները եւ սրճարանները լի ուրախ զոյքերով: Այնպէս կը թուի թէ մարդիկ կապ չունին քաղաքականութեան հետ: Անձամբ յաճախ գտնուած եմ ընկերական շրջանակներու մէջ ուր ոչ բոլորն են միակարծիք երկրին առընչուող խնդիրներուն նկատմամբ, սակայն իրար հանդէպ ընդհանրապէս բարեացակամութիւն կը տիրէ: Նոյնը կարելի չէ ըսել Ֆէյսպուքի հարթակէն ներս մտնելու պարագային. այնտեղ հասարակութիւնը բաժնուած է տարբեր ճամբարներու եւ իրար հանդէպ թշնամական մթնոլորտ է: Թէ ինչու՞ է այդպէս…. Պարզ պատճառով միայն: Այնտեղ կայ անձերու ինքնահաստատման բացայայտ եւ սին փորձ, սակայն անժխտելիմէ ալկորիթմերու ազդեցութիւնը: Ֆէյսպուքի ճարտարագէտները չեն որ դիտաւորեալ կը տեղադրեն կամ կը քաջալերեն ատելութեան մթնոլորտը, անոնք միայն այնպիսի կոտաւորում ստեղծած են որ Ֆէյսպուքի սեփականատերերը շահին ինչքան շատ փող կարելի է, եւ այդ բնական է պիսնես աշխարհին մէջ, այնպէս որ կը բաւէ որ մէկու մը գրածը կամ ցուցադրած տեսաերիզը շատ դիտուի ու հետեւորդ ունենայ, այդքան շատ ալկորիթմը զայն պիտի տեսանելի դարձնէ ու տարածուի հազարաւոր կամ միլիոնաւոր մարդկանց շրջանակի տիրոյթին մէջ ու այդպէս տպաւորութիւն կը թողի որ համատարած է ատելութեան մթնոլորտը: Ճիշտ այս միջոցով էր որ առաջին անգամ ֆէյսը պատճառշդարձաւ Միանմարի մէջ մի քանի տարի առաջ՝ կարծեմ 2016 ին պուտիստ ամբոխի եւ բանակի կողմէն Րոհինկաներու ( իսլամ փոքրամասնութիւն ) դէմ համատարած ու մի քանի օրերու ընթացքին շուրջ 800000 իսլամներու դէմ ամենավայրագ բռնաբարումներու սպանութիւններու եւ ի վերջոյ անոնց երկրէն վտարումին: Ամէնը սկսած էր մօտ երկու տասնեակ պուտիստներու առեւանգման եւ սպանութեան դէպքերէն զոր կատարուած էր իսլամ անջատողական խմբաւորումի մը կողմէն: Հակադարձութիւնը անհամաչափ էր ու զուտ հետեւանք ֆէյսպուքի մէջ մի քանի այդպիսի վայրագ տեսանիւթերու որ անհակակակշիռ ձեւով տարածուած էր:  

Պատրաստուինք ընտրութիւններուն քաղաքակրթորէն, առանց ատելութեան, ժողովրդավարական օրէնքները յարգելով: Դեռ նոր նոր պետութիւն կը կառուցենք: Հայաստանի շահերը ամէն բանէ վեր պէտք է դասենք, վեր բոլոր կուսակցութիւններէն, գաղափարախօսութիւններէն որովհետեւ անոնք բոլորը ժամանակի ընթացքին փոփոխական են ու ժամանակին յարմարուող: Մնայունը պէտք է ըլլայ ազգը եւ անպայմանօրէն պետութիւնը, որովհետեւ առանց վերջինին, ազգը յաւիտեան չի կրնար գոյատեւել:

Saturday, February 21, 2026

.Առաջանալ դէպի ամբողջական երազի իրականացում

Վահէ Յ Աբէլեան 

Աւօ Կ. Պօղոսեանը, Յակոբ Կարապենցի «Գրողը ինք իր հետ» գիրքէն, հետեւեալ յատուածը տեղադրած էր, նշելով որ Յակոբ Կարապենցը այդ խօսքերը ըսած է աւելի քան քառասուն տարի առաջ: Այդ խօսքերը հետեւեալներն են՝ կը կցեմ ընդօրինակելով այնպէս ինչպէս Աւօ-ն տեղադրած էր իր ֆէյսպուքի էջին վրայ՝

«Եթէ երեկվա ուղղությունը սխալ է եղել, ապա այսօր պիտի նոր քաղաքականություն մշակել: Պիտի նստել ու ջոկել ազգային առաջադրանքները. որն է էականը, որը՝ երկրորդականը: Ազգային ԳՈՅԱՏԵՎՈՒՄԸ ավելի կարեւոր է, քան ազգային ԱՐԺԱՆԱՊԱՏՎՈՒԹՅԱՆ շեփորումը: Դա չի նշանակում, թէ պիտի հրաժարվել ազգային գերագոյն երազից: Ուզում եմ ասել, որ մեր ոտքի տակ ամուր հող ստեղծելուց հետո է, որ քայլ առ քայլ եւ հանգրվան առ հանգրվան պիտի առաջանալ դէպի ամբողջական երազի իրականացում: »

Յակոբ Կարապենցի այդ խօսքերուն՝ - «մեր ոտքի տակ ամուր հող ստեղծելուց հետո է, որ քայլ առ քայլ եւ հանգրվան առ հանգրվան պիտի առաջանալ դէպի ամբողջական երազի իրականացում», - իմ մեկնաբանութիւնս հետեւալն է։

Այդ ամբողջկական երազը, որուն կ՚ակնարկէ Յակոբ Կարապենցը, կատարելագործել է Հայաստանը։ Անշուշտ որ ակնարկս ներկայ Հայաստանն է,  որպէսզի ունենաք բացառձակ օրինապահ ժողովրդավար, առաջնակարգ սահմանադրական պետութիւն։ Իսկ մեզի համար այդ մէկը կատարելագործելը շատ եւ շատ երկար ուղի մըն է։ Հայոց պատմութիւնը ընդհանրապէս բռտատէրերու հպատակեցուցած, նուաճած, եւ հայ միտքը լուծի տակ առած, պատմութիւն է։ Հայաստանի այդ պատմութիւնը ձգած է իր խոր  եւ նուաստացնող հետքերը, ինչպէս ցոյց կուտայ այսօրուայ իրավիճակաը ուր քաղաքականութիւնը վերածուած է սուրբ գրային մեկնաբանութեան, քանի որ այս ժողովուրդը տակաւին ժողովրդավարական պետութեան եւ եկեղեցիին սահմանդրական հասկացողութիւնը չունի։ Երէկ ընկերավարական տեսութիւնը դաւանող Դաշնակցականները, որոնք կը գործակցին եւ պէտքէ որ գործակցին առանց կրօնական նկատողութեան, խտրականութեան եւ կամ նախասիրութեան, հանդիպեցան Գարեգին Բ Կաթողիկոսին ոչ թէ ներշնչուելու ճամար անոր եւ անոր առաջնորդած էջմիածինի եկեղեցիին դաւանած Քրիստոնեայ դաստիարակութիւնէն, այլ ներկայ եղան աջակցելու Էջմիածին Եկեղեցիին հակա-պետական դիրքաւորոշումին, համարելով եկեղեցին որպէս քաղաքական ճակատ մը։

Իսկ եթէ այդ ամբողջական երազը հողային պահանջք է, ապա կը վստահեցնեմ որ ոչ մենք մեզմէ, եւ ոչ ալ մեր դրացիյին այդ երազանքը չենք կրնար պահել։ Նմանօրինակ խորքային կեղծ մտածողութիւնենէ ալ պէտք է որ ձերբազատէ ինքզինքը պետականացած այս ժողովուրդը։ Այդ պարագային, Հողային պահանջքը Հայաստանի քաղաքականութեան առանցքը կը կազմէ եւ  Հայաստանը կը հետապնդէ այդ մէկը անսակարգ եւ ամէն գինով՝ կամ Հայասանին, այո՝ այսօրուայ իրաւ Հայաստանին, ամբողջջական կատարելագործման եւ վերելքին կը սատարէ անսակարգ եւ ամէն գինով։ 

«Ասել, որ (նախ) մեր ոտքի տակ ամուր հող ստեղծելուց հետո է, որ քայլ առ քայլ եւ հանգրվան առ հանգրվան պիտի առաջանալ դէպի ամբողջական երազի իրականացում:» Այսինքս ՀՈՂԱՅԻՆ պահանջք, ցնորական, աւելորդապաշտ միտք բանի մըն է որ մեզի պիտի զրկէ Հայաստանը կատարելագործելէ որպէս հանրապետական պետութիւն եւ տակաւին, պիտի դարձնէ Հայաստանը` այո, ներկայ իրական Հայաստանը, պատմական Հայաստանի՝ պատմական Արեւմտեան Հայաստանի, պատմական Հայկական կիլիկեայի, պատմական Արցախի, կողքին։ Բայց պատմութեան էջերուն մէջ։

Կը մնայ ժողովուրդին եւ անոր քաղաքական եւ կրօնական աօաջնորդներուն ընել այդ երկուքէն մէկուն ընտրութիւնը։

Իսկ իմ ընտրութիւնս՝ Քաղաքացիական Պայմանագիր կուսակցութեան գործնապաշտ – pragmatic – քաղաքականութիւնն է, իր ամէն դերութիւններով, կատարելագործելու համար այսօրուան Հայաստանը որ է նաեւ վաղուան Հայաստանը` միշտ աւելի բարգաւաճ։


Friday, February 20, 2026

In a nutshell: convention & adjournment

The close door CONVENTION and the ADJOURNMENT of the bishops of the Etchmiadzin ecclesiastical hierarchy in two pictures.


The CONVENTION


 

The ADJOURNMENT










Պուրճ Համուտի վերջին մոհիգաններէն՝ The Vintage Shop

Կար ժամանակ երբ Պուրճ Համուտը կը նկատուէր Սփիւռքահայութեան միջնաբերդը։ Վաղաժամ մահացած ընկերներէս Հրաչ Պետոյեանին կը վերագրեմ Պուրճ Համուտին հայկական «միջնաբերդ» ըլլալու յորջորջումը։ Վահէ Յ Աբէլեան

Գրիգոր Գրաճեան-էն

Մայրս, այսպէս բնորոշած էր Պուրճ Համուտը՝ «Ո՞վ լսած չէ երբեք Պուրճ Համուտի մասին: Հայահոծ, հայաբնակ շրջան մը Պէյրութի հիւսիս-Արեւելեան շրջանին մէջ: Հայրենիքէն հեռու Հայաստան մը դարձած Պուրճ Համուտը: Ուրիշ խօսքով հայակերտումի հնոց մը: Հոն դարբնուեցաւ ու կերտուեցաւ հայ բանուորն ու կրօնաւորը, ուսուցիչն ու քարոզիչը. այլ եւ այլ արհեստներու ու արուեստներու մէջ տաղանդ ցուցաբերող աշկերտն ու աշակերտը: Ուրիշ խօսքով արտադրեց Պուրճ համուտը – նոյնիսկ դարձաւ անեկտոտ երիտասարդներու շրթներուն վրայ: Բացատրեմ՝

Երբ վրայ հասան Լիբանանի քաղաքական անկայուն օրերը, 70-ական թուականին, Պուրճ Համուտի տղամարդը, երիտասարդն ու տարէցը, հարկադրուեցան զէնք կրել իրենց շրջաններու պաշտպանութեան համար: Երբեմնի աշակերտը դարձաւ աշկերտը ինքնապաշտպանութեան մարզին իր ղեկավարին, լքելով ուսումնառութիւնը: Ուսման ակնարկումի պարագային երբ հարց դրուէր թէ արդեօք այս կամ այնինչ ուսանողը կրցա՞ւ իր B.A.-ն ստանալ ... պատասխանը կըլլար .- այդ չենք գիտեր, սակայն գիտենք որ ան B.H չստացաւ, այսինքն Պուրճ Համուտցի չեղաւ, չկրցաւ ըլլալ: Այս էր եւ է Լիբանանի Պուրճ Համուտը:

Ես ինքս ալ համարեայ դարձայ Պուրճ Համուտցի, քառորդ դար ծառայելով Պուրճ Համուտի Նոր Մարաշ շրջանի մէջ հաստատուած Հայ Աւետարանական – Շամլեան-Թաթիկեան երկրորդական վարժարանէն ներս։»

Քանի մը օր առաջ Գրիգոր Գրաճեանէն ստացայ հետեւալ գրութիւնը՝ «Վերջին մոհիգանը» վերնագրով։ Այս պլակին վերնագիրը քաղած եմ այդ գրութիւնէն։


Գրիգոր Գրաճեանը գրած էր՝

« վերջին Մոհիգանը՝ սոյն ասացուածքը կը վերաբերի Մոհիգանի ձեղախումբին, որու կորուստը կը խորհրդանշէր ժողովուրդի, մշակոյթի, կամ դարաշրջանի աւարտը։

Պուրճ Համուտի մէջ «վերջին մոհիգան»-տիպարները հազուագիւտ են։ Չկան նախկինի իբրեւ «զայիմ» ճանչցուած հերոսները, գրեթէ չեն մնացած քաղաքացիական պատերազմին հայկական թաղերուն պաշտպան տղաքը, ոմանք հեռացած են այս աշխարհէն, ուրիշներ՝ արտագաղթած։ Չկան անցեալի արհեստաւոր, հնարամիտ, «քարէն հաց ստեղծող» արհեստաւորները։ Մնացողները դարձած են առեւտրական-վաճառական։ «Վերջին մոհիգան»-ը կուսակցական՝  ղեկաւար անձը չէ։ 

Իսկական «մոհիգան»-ը կեանքի դժուարութիւններուն դէմ կուրծք տուող հայ մարդն է. ան, որ ընտանիք եւ հարազատներ, տուն ու տեղ կորսնցուցած, ցնցոտիներու մէջ, անօթի-անօթեւան հասաւ Լիբանան եւ ոչինչէն ստեղծեց-ստեղծագործեց ու արարեց։

«Վերջին մոհիգան» կարելի է անուանել Պուրճ Համուտ բնակող, փոքրիկ աշխատանոցին մը մէջ ստեղծագործող-արարող «The Vintage Shop»-ի Գրիգոր եւ Աւօ եղբայնրերը։ Գեր-աղմկոտ, տեսակաւոր փոշիներով ապականած փողոցի մը մայթին վրայ շարժական սեղան-աթոռի մը շուրջ, երկու եղբայրնեը իրենց հնարամիտ ստեղծագործութիւնները կը պատրաստեն, իսկ ծանօթ-բարեկամ, թաղեցի կամ դրսեցի կը հաւաքուին սրճելու, թէյելու եւ անշուշտ օրուայ իրադարձութիւնները (Լիբանանի եւ աշխարհի) քննելու եւ քննարկելու։

Յաճախորդ, եկամուտ եւ աշխատանքի վարձատրութիւն ճարելը դարձած է ահաւոր՝ անյոյս պայքար անկանխատեսելի արդիւնքով։

Արդեօք այս սկսող օրը գնորդ պիտի գա՞յ, թէ՞ ինչպէս նախորդ օրերը երեկոյեան տուն պիտի երթանք առանց եկամուտի։

Ահաւասիկ այս հարցումն է որ Աւօ հարց կու տայ ինքն իրեն եւ մօտը գտնուողներուն։ Սակայն – կը շարունակէ ըսել – նոյնիսկ եթէ յաճախորդ չեկաւ, մենք պիտի ստեղծագործենք, արուեստի գործեր պատրաստենք, արարենք, ոչինչէն պիտանի առարկաներ գործնական դարձնենք։ Ահա այս է իմ գոհացումս եւ եր՚ջանկութիւնս։

The Vintage Shop-ի դրացիները, - անցեալի ամբողջութեամբ հայ խանութպաննրուն փոխարէն, - ներկայիս մեծամասնութեամբ ո՛չ-հաեր են։  «Հայկական Պուրճ Համուտէն» յիշատակներ մնացած են միայն, իսկ եղբայրներ Գրիգորն ու Աւօն վստահաբար՝ անկասկած  անոր «վերջին մոհիգաններ»-էն են։»