.Առաջանալ դէպի ամբողջական երազի իրականացում

Վահէ Յ Աբէլեան 

Այսօր Աւօ Կ. Պօղոսեանը, Յակոբ Կարապենցի «Գրողը ինք իր հետ» գիրքէն, հետեւեալ յատուածը տեղադրած էր, նշելով որ Յակոբ Կարապենցը այդ խօսքերը ըսած է աւելի քան քառասուն տարի առաջ: 

Յակոբ Կարապենցի այդ խօսքերը հետեւեալներն են, կը կցեմ ընդօրինակելով այդ խօսքերը այնպէս ինչպէս Աւօ-ն տեղադրած էր իր ֆէյսպուքի էջին վրայ՝

«Եթէ երեկվա ուղղությունը սխալ է եղել, ապա այսօր պիտի նոր քաղաքականություն մշակել: Պիտի նստել ու ջոկել ազգային առաջադրանքները. որն է էականը, որը՝ երկրորդականը: Ազգային ԳՈՅԱՏԵՎՈՒՄԸ ավելի կարեւոր է, քան ազգային ԱՐԺԱՆԱՊԱՏՎՈՒԹՅԱՆ շեփորումը: Դա չի նշանակում, թէ պիտի հրաժարվել ազգային գերագոյն երազից: Ուզում եմ ասել, որ մեր ոտքի տակ ամուր հող ստեղծելուց հետո է, որ քայլ առ քայլ եւ հանգրվան առ հանգրվան պիտի առաջանալ դէպի ամբողջական երազի իրականացում: »

Աւոն չէր տուած, Յակոբ Կարապենքցի այդ խօսքերուն իր մեկնաբանութիւնը։ Յուսամ Աւոն կը մեկնաբանէ, Կարապեցին ըսածը։

Իսկ Յակոբ Կարապենցի այդ խօսքերուն՝ որ «մեր ոտքի տակ ամուր հող ստեղծելուց հետո է, որ քայլ առ քայլ եւ հանգրվան առ հանգրվան պիտի առաջանալ դէպի ամբողջական երազի իրականացում», իմ մեկնաբանութիւնս հետեւալն է։

Այդ ամբողջկական. երազը՝ Հայաստանը, անշուշտ որ ներկայ Հայաստանը, ուրիշ Հայաստան չկայ, կատարագործել է որպէս բացառձակ օրինապահ ժողովրդավար, առաջնակարգ սահմանադրական պետութիւն։ Իսկ մեզի համար այդ մէկը կատարելագործելը շատ եւ շատ երկար ուղի մըն է։ Հայոց պատմութիւնը ընդհանրապէս բռտատէրերու հպատակեցուցած, նուաճած, հայ միտքը լուծի տակ առած, պատմութիւն է։ Հայաստանի այդ պատմութիւնը ձգած է իր խոր  եւ նուազացնող հետքերը, ինչպէս ցոյց կուտայ այսօրուայ իրավիճակաը ուր քաղաքականութիւնը վերածուած է սուրբ գրային մեկնաբանութեան, քանի որ այս ժողովուրդը տակաւին ժողովրդավարական պետութեան եւ եկեղեցիին սահմանդրական հասկացողութիւնը չունի։ Երէկ ընկերավարական տեսութիւնը դաւանող Դաշնակցականները, որոնք կը գործակցին եւ պէտքէ որ գործակցին առանց կրօնական նկատողութեան կամ նախասիրութեան, հանրդիպեցան Գարեգին Բ Կաթողիկոսին ոչ թէ ներշնչուելու ճամար անոր եւ անոր առաջնորդած էջմիածինի եկեղեցիին դաւանած Քրիստոնեայ դաստիարակութիւնէն, այլ ներկայ եղան աջակցելու Էջմիածին Եկեղեցիին հակա-պետական դիրքաւորոշումին, համարելով եկեղեցին որպէս քաղաքական ճակատ մը։

Իսկ եթէ այդ ամբողջական երազը հողային պահանջք է, ապա կը վստահեցնեմ մեզի որ ոչ մենք մեզմէ, եւ ոչ ալ մեր դրացիյին այդ երազանքը չենք կրնար պահել։ Նմանօրինակ խորքային կեղծ մտածողութիւնենէ այս ժողովուրդը պէտք է որ ձերբազատէ ինքզինքը որպէսզի արժանի ըլլայ պետութեան մը որ հողային պահանջքը իր քաղաքականութեան առանցքը կը կազմէ եւ կը հետապնդէ անսակարգ եւ ամէն գինով. եւ կամ Հայասանին, այո՝ այսօրուայ իրաւ Հայաստանին ամբողջջական կատարելագործման վերելքին, եւ կը սատարէ անսակարգ եւ ամէն գինով։

Ըսել՝ որ «մեր ոտքի տակ ամուր հող ստեղծելուց հետո է, որ քայլ առ քայլ եւ հանգրվան առ հանգրվան պիտի առաջանանք դէպի ամբողջական ՀՈՂԱՅԻՆ երազի իրականացում,» ցնորական, աւելորդապաշտ միտք բանի մըն է որ մեզի պիտի զրկէ Հայաստանը կատարելագործելէ որպէս հանրապետական պետութիւն եւ տակաւին, պիտի դարձնէ Հայաստանը` այո, ներկայ իրական Հայաստանը, պատմական Հայաստանի՝ պատմական Աերւմտեան Հայաստանի, պատմական Հայկական կիլիկեայի, պատմական Արցախի, կողքին, պատմութեան էջերուն մէջ։

Կը մնայ ժողովուրդին եւ անոր քաղաքական եւ կրօնական աօաջնորդներուն ընել այդ ընտրութիւնը։ Իսկ իմ ընտրութիւնս՝ Քաղաքացիական Պայմանագիր կուսակցութեան գործնապաշտ – pragmatic – քաղաքականութիւնն է իր ամէն դերութիւններով, կատարելագործելու համար այսօրուան Հայաստանը որ է նաեւ վաղուան  Հայաստանը։

In a nutshell: convention & adjournment

The close door CONVENTION and the ADJOURNMENT of the bishops of the Etchmiadzin ecclesiastical hierarchy in two pictures.

The CONVENTION

 

The ADJOURNMENT

Պուրճ Համուտի վերջին մոհիգաններէն՝ The Vintage Shop

Կար ժամանակ երբ Պուրճ Համուտը կը նկատուէր Սփիւռքահայութեան միջնաբերդը։ Վաղաժամ մահացած ընկերներէս Հրաչ Պետոյեանին կը վերագրեմ Պուրճ Համուտին հայկական «միջնաբերդ» ըլլալու յորջորջումը։ Վահէ Յ Աբէլեան

Գրիգոր Գրաճեան-էն

Մայրս, այսպէս բնորոշած էր Պուրճ Համուտը՝ «Ո՞վ լսած չէ երբեք Պուրճ Համուտի մասին: Հայահոծ, հայաբնակ շրջան մը Պէյրութի հիւսիս-Արեւելեան շրջանին մէջ: Հայրենիքէն հեռու Հայաստան մը դարձած Պուրճ Համուտը: Ուրիշ խօսքով հայակերտումի հնոց մը: Հոն դարբնուեցաւ ու կերտուեցաւ հայ բանուորն ու կրօնաւորը, ուսուցիչն ու քարոզիչը. այլ եւ այլ արհեստներու ու արուեստներու մէջ տաղանդ ցուցաբերող աշկերտն ու աշակերտը: Ուրիշ խօսքով արտադրեց Պուրճ համուտը – նոյնիսկ դարձաւ անեկտոտ երիտասարդներու շրթներուն վրայ: Բացատրեմ՝

Երբ վրայ հասան Լիբանանի քաղաքական անկայուն օրերը, 70-ական թուականին, Պուրճ Համուտի տղամարդը, երիտասարդն ու տարէցը, հարկադրուեցան զէնք կրել իրենց շրջաններու պաշտպանութեան համար: Երբեմնի աշակերտը դարձաւ աշկերտը ինքնապաշտպանութեան մարզին իր ղեկավարին, լքելով ուսումնառութիւնը: Ուսման ակնարկումի պարագային երբ հարց դրուէր թէ արդեօք այս կամ այնինչ ուսանողը կրցա՞ւ իր B.A.-ն ստանալ ... պատասխանը կըլլար .- այդ չենք գիտեր, սակայն գիտենք որ ան B.H չստացաւ, այսինքն Պուրճ Համուտցի չեղաւ, չկրցաւ ըլլալ: Այս էր եւ է Լիբանանի Պուրճ Համուտը:

Ես ինքս ալ համարեայ դարձայ Պուրճ Համուտցի, քառորդ դար ծառայելով Պուրճ Համուտի Նոր Մարաշ շրջանի մէջ հաստատուած Հայ Աւետարանական – Շամլեան-Թաթիկեան երկրորդական վարժարանէն ներս։»

Քանի մը օր առաջ Գրիգոր Գրաճեանէն ստացայ հետեւալ գրութիւնը՝ «Վերջին մոհիգանը» վերնագրով։ Այս պլակին վերնագիրը քաղած եմ այդ գրութիւնէն։

Գրիգոր Գրաճեանը գրած էր՝

« վերջին Մոհիգանը՝ սոյն ասացուածքը կը վերաբերի Մոհիգանի ձեղախումբին, որու կորուստը կը խորհրդանշէր ժողովուրդի, մշակոյթի, կամ դարաշրջանի աւարտը։

Պուրճ Համուտի մէջ «վերջին մոհիգան»-տիպարները հազուագիւտ են։ Չկան նախկինի իբրեւ «զայիմ» ճանչցուած հերոսները, գրեթէ չեն մնացած քաղաքացիական պատերազմին հայկական թաղերուն պաշտպան տղաքը, ոմանք հեռացած են այս աշխարհէն, ուրիշներ՝ արտագաղթած։ Չկան անցեալի արհեստաւոր, հնարամիտ, «քարէն հաց ստեղծող» արհեստաւորները։ Մնացողները դարձած են առեւտրական-վաճառական։ «Վերջին մոհիգան»-ը կուսակցական՝  ղեկաւար անձը չէ։ 

Իսկական «մոհիգան»-ը կեանքի դժուարութիւններուն դէմ կուրծք տուող հայ մարդն է. ան, որ ընտանիք եւ հարազատներ, տուն ու տեղ կորսնցուցած, ցնցոտիներու մէջ, անօթի-անօթեւան հասաւ Լիբանան եւ ոչինչէն ստեղծեց-ստեղծագործեց ու արարեց։

«Վերջին մոհիգան» կարելի է անուանել Պուրճ Համուտ բնակող, փոքրիկ աշխատանոցին մը մէջ ստեղծագործող-արարող «The Vintage Shop»-ի Գրիգոր եւ Աւօ եղբայնրերը։ Գեր-աղմկոտ, տեսակաւոր փոշիներով ապականած փողոցի մը մայթին վրայ շարժական սեղան-աթոռի մը շուրջ, երկու եղբայրնեը իրենց հնարամիտ ստեղծագործութիւնները կը պատրաստեն, իսկ ծանօթ-բարեկամ, թաղեցի կամ դրսեցի կը հաւաքուին սրճելու, թէյելու եւ անշուշտ օրուայ իրադարձութիւնները (Լիբանանի եւ աշխարհի) քննելու եւ քննարկելու։

Յաճախորդ, եկամուտ եւ աշխատանքի վարձատրութիւն ճարելը դարձած է ահաւոր՝ անյոյս պայքար անկանխատեսելի արդիւնքով։

Արդեօք այս սկսող օրը գնորդ պիտի գա՞յ, թէ՞ ինչպէս նախորդ օրերը երեկոյեան տուն պիտի երթանք առանց եկամուտի։

Ահաւասիկ այս հարցումն է որ Աւօ հարց կու տայ ինքն իրեն եւ մօտը գտնուողներուն։ Սակայն – կը շարունակէ ըսել – նոյնիսկ եթէ յաճախորդ չեկաւ, մենք պիտի ստեղծագործենք, արուեստի գործեր պատրաստենք, արարենք, ոչինչէն պիտանի առարկաներ գործնական դարձնենք։ Ահա այս է իմ գոհացումս եւ եր՚ջանկութիւնս։

The Vintage Shop-ի դրացիները, - անցեալի ամբողջութեամբ հայ խանութպաննրուն փոխարէն, - ներկայիս մեծամասնութեամբ ո՛չ-հաեր են։  «Հայկական Պուրճ Համուտէն» յիշատակներ մնացած են միայն, իսկ եղբայրներ Գրիգորն ու Աւօն վստահաբար՝ անկասկած  անոր «վերջին մոհիգաններ»-էն են։»

 

 

 

 

Does Armenia have any territorial claim from its neighbors?

I do not entertain Turkey’s and Azeri’s demands for amending the Hrchagakir / The Declaration of Independence.. But I raise the following fundamental question. Does Armenia have any territorial claim from its neighbors to enshrine it in its Declaration of Independence? If not, why does Armenia retain the reunification with Nagorno Karabagh on the preamble of the Declaration of Independence? 

The Soviet Union formally dissolved on 26 December 1991. But as early as in May 1989, the Secretary of State, James Baker III announced that the Soviet Union that we knew does not exist anymore. Obviously the 15 republics that made the Soviet Union were on high gear to face the inevitable formalization of the dissolution. In case Soviet Armenia and Nagornoa Karabagh Autonomous Oblast (NKAO), the specter of post-Soviet unification seemed  palpable.

On December 1, 1989, there was a joint resolution of the Armenia SSR - Soviet Socialist Republic - and the Nagorno Karabakh Autonomous Oblast (NKAO), on REUNIFICATION.  The resolution stated the following: The Armenian Supreme Soviet and NKAO National Council declare the REUNIFICATION of the Armenian Republic and the NKAO.  (see the full text  below)

Please make a note  of the three underlined regions in the last sentence for unification with Armenia, Shahumian region and Getashen districts remained under Azeri rule as first Artsakh war came to a halt leading to the founding of the Republic of Mountainous Karabagh, which later was named Republic of Artsakh.

On August 23, 1990, the Supreme Council of the Armenian Soviet Socialist Republic issued its Declaration of Independence, the famed Hrchagakir – Հռչակագիր. There was no independent Armenia yet.  Its preamble reads as follows pertaining to the December 1, 1989 resolution: 

Based on the December 1, 1989, joint decision of the Armenian SSR Supreme Council and the Artsakh National Council on the "Reunification of the Armenian SSR and the Mountainous Region of Karabakh;"

.  The whole  text  obviously can be easily found in the internet. It was signed by Levon Ter-Petrossian, President of the Supreme Council of the Republic of Armenia and Ara Sahakian, the secretary of the Supreme Council of the Republic of Armenia.

Almost thirteen months after the August 23, 1990  joint declaration, the citizens of the Soviet Armenia voted for independence on September 21, 1991. 

On August 8, 1992, the Supreme Council of the Republic of Armenia issued a DECISION – ՈՐՈՇՈՒՄ – that would affirm that “For the Republic of Armenia, any international or domestic document, in which the Republic of Nagorno-Karabakh is mentioned as part of Azerbaijan, is unacceptable". The textual document is available, but  that document was never signed or ratified, (see below).

From there on, until its fateful sad finality, the Republic of Armenia did not recognize the Republic of Artsakh, nor incorporated it as a district -marz – of Armenia. Azerbaijan began blockading Artsakh in December 2022, and launched a large-scale military offensive in September 2023, resulting in a ceasefire agreement. Most ethnic Armenians fled, and Artsakh was officially dissolved on 1 January 2024. 

You may remember the “Hayakve” initiative. According to my records it ended on August 19, (2023), a month before Artsakh's depopulation. It appeared aimed amending the constitution of the Republic of Armenia by introducing provisions that would criminalize the denial of the Armenian Genocide and the claim that Artsakh is part of Azerbaijan. The citizens of Armenia were called upon to sign a general and unspecific “A statement of Confirmation” (Havasdakir) -  to the following: "Today you take control of the constitution and the laws of your state, the fate of your generations". But the initiators of the "Hayakve" appeared to have the ratification of the above unsigned DECISION-VOROSHOUM (ՈՐՈՇՈՒՄ) document, but for reasons of their own, went in round about ways. The response of the citizens of Armenia was very timid, at best.

The PM’s call for new constitution will likely annul or rather amend the Declaration of Independence of Armenia as ratified on August 23, 1990 and likely will have any statement in regard to the unification with Artsakh or any territorial claim from its neighbors, removed and made clear that Armenia does not have territorial claims from its neighbors. Or the Declaration of Independence will remain as worded but will not be included in the document that forms the basis of the working of the Republic of Armenia, its Constitution.

I do not entertain Turkey’s and Azeri’s demands for amending the Hrchagakir / The Declaration of Independence. But I raise the following fundamental question. Does Armenia have any territorial claim from its neighbors? If not, why does Armenia retain the reunification with Nagorno Karabagh on the preamble of the Declaration of Independence? 

The citizens of Armenia face a crucial period in our history. They will have to assume the responsibility and the commitment of what they approve to chart the course of Armenia.    

I support the choice the citizens of Armenia will make, even if it entails amending the Hrchagakir or excluding its preamble from the Constitution.  

 

 

The Armenian women must speak out

Vahe H Apelian 

This is the first time that I realize that it’s the Armenian woman, more than the church itself, who has carried the heavy burden for the survival of the nation, through our long history, as a devoted mother, grandmother, paternal aunt or maternal aunt. However, I also realize, that her inordinate burden seems to have robbed the Armenian woman of her exclusive human rights, commonly understood by the women in the West.  Etchmiadzin church and Catholicos Karekin II by their silence and indifference are complicit.

The breach between the Armenian state and the ecclesiastical hierarchy of Etchmiadzin has widened. The state has banned Catholicos Karekin II from traveling abroad. The crux of this issue for me is the celibacy of Catholicos Karekin II to occupy the throne of St. Gregory the Illuminator. Whatever other attributions are made and whatever solutions are proposed or contemplated to resolve the matter, no fundamental resolution can be achieved until the public is assured that Catholicos Karekin II, is a celibate bishop, and hence is the worthy successor to the throne of St. Gregory the Illuminator.

The controversy over whether Catholicos Karekin II has a child came about not long after his consecration; that is, since the ill-fated date of October 27, 1999. Of course, I am not referring to the Catholicos’ consecration, but to the murder that occurred on that date, inside the National Assembly claiming the lives of the political elite of Armenia.

If the controversy is correct, then it means that Karekin II Catholicos has raped an Armenian woman. There is no consensual sexual relation for the celibate bishop. The catholicos thus has impregnated a woman and has abandoned her by not accepting in public the responsibility for his liaison and continues to deny his paternity. It is not only the controversy that is worrisome, but the silence of the Catholicos is. He does not deny the controversy, nor does he negate the possibility of the rumor being true. The catholicos remains silent on this most grave matter.

According to the church cannon laws, the catholicos must be a celibate. If the rumor is true, then Catholicos Karekin II must resign, or the ecclesiastical hierarchy of Etchmiadzin will have to remove him from the throne of the catholicosate. Perhaps, he may be forgiven and allowed to continue his spiritual reign in the Holy See. In any case, the transparency is necessary. And if it is the Prime Minister who, knowing of its falsehood, is deliberately spreading it at the highest level, I have no doubt that, if not the National Assembly, then the Armenian citizen will remove him from the post, if not immediately but surely at July 7, 2026 general election.

During this difficult period in history, the Armenian women mostly remain silent. Some even supports the Catholicos. I am surprised to read that there are Armenian women in Armenia who justify the catholicos by saying that he is, after all, a male. In Armenian Որձ է։ In other words, such behavior is expected from an Armenian man, be he a catholicos. A terrible mentality seems to have taken root, among some of the women of Armenia. And in the Diaspora, Armenian women are not united to demand that the Catholicos address this controversy.

This is the first time that I realize that it’s the Armenian woman, more than the church itself, who has carried the heavy burden for the survival of the nation, through our long history, as a devoted mother, grandmother, paternal aunt or maternal aunt. However, I also realize, that her inordinate burden seems to have robbed the Armenian woman of her exclusive human rights, commonly understood by the women in the West, and the church by its silence and indifference has endorsed it. In this case the church cannot ignore the rape rumor and glance over it and go about unconcerned. The Catholicos and the church must be transparent and address this long simmering rumor.

I repeat, whatever the attributions are and solutions may be proposed or contemplated for bridging the state and the present Echmiadzin divide; no solution can be substantiated until Catholicos Karekin II addresses this grave matter of his celibacy. Yes, the state of Armenia has nothing to gain if the catholicos is removed because of the allegations. It also is true, that mother church at Etchmiadzin has nothing to gain if the catholicos is retained on his spiritual seat without addressing the issue of his fathering a child out of wedlock. 

It remains for the collective Armenian woman to demand public transparency from Catholicos Karekin II on this controversial issue. More than any segment of the Armenian society, it is the Armenian Women who can bring about a much-needed resolution to his grave matter.

 

Looking for an uncle if not a khnami

As the July 7, 2026 election gets closer in Armenia, I am left with the impression that the election campaign is turning into a litmus test between having close-door Russian bear for an uncle, if not a khnami; or the distant American eagle for an uncle, if not a khnami. For all practical purposes, the merits of TRIPP and/or crossroad for peace initiative for sovereign Armenia, are not on the opposition campaign platforms.

Seeking an uncle seems to be engrained in the Armenian secular or clerical psyche that has never experienced sovereignty for an appreciable period of time and seems reluctant to embrace sovereignty and debate whether TRIPP and/or crossroad for peace initiative are for the best interest of a sovereign Armenia or not.

Instead, the debate is turning into whether  the close door Russia makes a better uncle or the distant America makes the better uncle, if not a khnami, to the  Armenians. 

 It is doubtful that Russia or America are interested in quardianship. Naturally, they are for their own interests as Armenia should be for its own interest.   

As far as I am concerned, TRIPP, and the crossroad for peace initiative, seem plausible and doable, because of shared interest between Armenia, Turkey/Azerbaijan and the U.S.  Hopefully the opposition in Armenia realizes it and does not disrupt these initiatives at the urging of Russia.

 

 

The Armenian women must not remain silent

Vahe H Apelian

This blog is my rewording in English my latest blog in Armenian  

The breach between the Armenian state and the ecclesiastical hierarchy of Etchmiadzin has widened. The state has banned Catholicos Karekin II from traveling abroad. The crux of this issue for me is the celibacy of Catholicos Karekin II to occupy the throne of St. Gregory the Illuminator. Whatever other attributions are made and whatever solutions are proposed or contemplated to resolve the matter, no fundamental resolution can be achieved until the public is assured that Catholicos Karekin II, is a celibate bishop, and hence is the worthy successor to the throne of St. Gregory the Illuminator.

The controversy over whether Catholicos Karekin II has a child came about not long after his consecration; that is, since the ill-fated date of October 27, 1999. Of course, I am not referring to the Catholicos’ consecration, but to the murder that occurred on that date, inside the National Assembly claiming the lives of the political elite of Armenia.

If the controversy is correct, then it means that Karekin II Catholicos has raped an Armenian woman. There is no consensual sexual relation for the celibate bishop. The catholicos thus has impregnated a woman and has abandoned her by not accepting in public the responsibility for his liaison and continues to deny his paternity. It is not only the controversy that is worrisome, but the silence of the Catholicos is. He does not deny the controversy, nor does he negate the possibility of the rumor being true. The catholicos remains silent on this most grave matter.

According to the church cannon laws, the catholicos must be a celibate. If the rumor is true, then Catholicos Karekin II must resign, or the ecclesiastical hierarchy of Etchmiadzin will have to remove him from the throne of the catholicosate. Perhaps, he may be forgiven and allowed to continue his spiritual reign in the Holy See. In any case, the transparency is necessary. And if it is the Prime Minister who, knowing of its falsehood, is deliberately spreading it at the highest level, I have no doubt that, if not the National Assembly, then the Armenian citizen will remove him from the post, if not immediately but surely at July 7, 2026 general election.

During this difficult period in history, the Armenian women mostly remain silent. Some even supports the Catholicos. I am surprised to read that there are Armenian women in Armenia who justify the catholicos by saying that he is, after all, a male. In Armenian Որձ է։ In other words, such behavior is expected from an Armenian man, be he a catholicos. A terrible mentality seems to have taken root, among some of the women of Armenia. And in the Diaspora, Armenian women are not united to demand that the Catholicos address this controversy.

This is the first time that I realize that it’s the Armenian woman, more than the church itself, who has carried the heavy burden for the survival of the nation, through our long history, as a devoted mother, grandmother, paternal aunt or maternal aunt. However, I also realize, that her inordinate burden seems to have robbed the Armenian woman of her exclusive human rights, commonly understood by the women in the West, and the church by its silence  and indifference has endorsed it. In this case an Armenian man, especially the catholicos, cannot ignore the rape rumor or glance over it and go about unconcerned. The Catholicos must be transparent and address this long simmering rumor.

I repeat, whatever the attributions are and solutions may be proposed or contemplated for bridging the state and the present Echmiadzin divide; no solution can be substantiated until Catholicos Karekin II addresses this grave matter of his celibacy. Yes, the state of Armenia has nothing to gain if the catholicos is removed because of the allegations. It also is true, that mother church at Etchmiadzin has nothing to gain if the catholicos is retained on his spiritual seat without addressing the issue of his fathering a child out of wedlock. 

It remains for the collective Armenian woman to demand public transparency from Catholicos Karekin II on this controversial issue. More than any segment of the Armenian society, it is the Armenian Women who can bring about a much-needed resolution to his grave matter.