Ապրիլ 2, 2017-ի Ազգային Ժողովին ընտրութիւնը

Վահէ Յ Աբէլեան

         Այսօր, Ֆէյսպուքը ուշադրութեանս յանձնեց, 2017 Ապրիլ 2-ին տեղի ունեցած Ազգային ժողովին ընտրութեան մասին ըրած ակնարկս, նոյն տարին՝ այսինքս ինը տարի աօաջ։ 2015 թուականի սահմանադրական փոփոխութիւնէն ետք, այդ ընտրութիւնը կը ներկայացնէր, խորհդարանական կարգով կառավարման դրութեան համար եղած Ազգային Ժողովին ներկայացուցչական առաջին հանրային ընտրութիւնը, որ վէրջ տուաւ նախագահական կարգով կառավարման դրութեանը, եւ որուն շնորհիւ, տարի մը ետք՝ Ապրիլ 2018-ին, նախագահ Սէրժ Սարգսյանը ստագաւ այդ Ազգային Ժողովին մեծամասնութեան քուէն շարունակելու երկրին ղեկավարութիւնը, բայց որպէս վարչապետ։ Բայց նոյն ամսուան ընթացքին, Հայաստանը կառավարական համակարգը հիմնովին ցնցուեցաւ, Նիկոլ Փաշինյանին առաջնորդութեամբ եղած յեղափոխութեան պատճառով որ ճանցուեցաւ որպէս Թաւշեայ Յեղափոխութիւն։ Սէրժ Սարգսյանը հրաժարէցաւ վարչապետութիւնէն եւ նոյն Ազգային ժողովին կազմը, ընտրեց Նիկոլ Փաշինյանը որպէս Հայաստանի վարչապետ. որմէ ետք իրերու արագ ընթացքը յանգեցաւ այսօրուայ քաղաքական իրողութեանը։

Ապրիլ 3, 2017-ին թուականին ըրած ակնարկս, որ տեղադրած եմ ներքեւը, չի ներկայացնէր այսօրույ քաղաքական համոզումներս Հայաստանի համար։ Բայց այդ ուրիշ բան։ 

Կը կցեմ Ֆէսպուքի մէջ ըրած ակնարկս, Վարուժան Փամբոխչյան-ին, ակնարկիս ըրած նկատողութիւններուն հետ։ 

ՀԱՄԱԴՐՈՒՄ՝

Հայաստանի խորհդրարանական ընտրութիւնները վերջ գտած են։ Բնականաբար եղան յաղթողներ եւ պարտուողներ։ Եղած են խախդումներ բայց անցեալի աղաղակները որոնք հարցականի կը դնէին ընտրութիւնը, չեղան կարծես կամ ես չկարդացի։ Ընտրութեան արդիւնները իր ընդհանրութեան մէջ անսպասելի չեղան։ Բայց երեւան եկան երկու հիմնական երեւոյթները արոնցմէ առաջինը այս ընտրութեան ՄԵԾԱԳՈՅՆ ՅԱՂԹԱՆԱԿՆ էր իսկ միւսը ՄԵԾԱԳՈՅՆ ՊԱՐՏԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆը։

Հետեւաբար՝

ՄԵԾԱԳՈՅՆ ՅԱՂԹԱՆԱԿԸ- եղաւ ԼՏՊ-ին գլխաւորած կուսակցութեան պարտութիւնն էր։ Քուէարկողները Արցախի հարցով շատ յստակ պատգամ մը տուին որ իրենք տրամադիր չեն նեցուկ կենալու ԼՏՊ-ի քաղաքականութեանը, այսինքն Անգլերենով ՝ APPEASEMENT IS NOT A POLICY. Ըստ Նայիրի բառարանին ՝ «Հանդարտումը քաղաքականութին չէ»։ Անշուշտ որ մանրամասնելու կարիքը չկայ։ Չեմ կրնար պատկերացնել որ Արցախի հարցով այսկէ աւելի ժողովրդական ազդու պատգամ մը կրնար ըլլալ։ Այլեւս պիտի չտեսնենք Թրքական թերթ մը հարցազրոյց ունենայ ԼՏՊ-ին հետ։

ՄԵԾԱԳՈՅՆ ՊԱՐՏԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ-ը պիտի ըլլայ ՀՅԴեան։ Նախ եւ առաջ ան այսօր շնորհակալութեան եւ գնահատանքի խօսք պէտք է ունենայ Հայ ժողովուրդին որ իրեն պատեհութիւն տուած է մաս կազմելու նոր կարգերով կառաւարման։ Վերջին հաշուով քուէարկողները նոյն պատհեութիւնը չտուին ամէն ընտրութեան մասնակցողներուն։ Ես վերապահ եղած եմ ՀՅԴ եւ Հանրապետական հրապարակային դաշնակցութեանը եւ յետ այդ ՀՅԴ-ի վարած քաղաքականութեանը։ Ըստ ինծի ՀՅԴ-ը Հայաստանի մէջ պէտք է որ զգեստաւորուի սփիւռքի տարազով եւ իր քրիչով՝ Համազգայինով, եւ իր բրիչով՝ Օգնութեան միւթիւնով շատ աւելի ներկայութիւն ըլլայ ժողովուրդին խաւերուն մէջ եւ ինք իր դիմագիծը յստակացնէ կամ ասոր կամ անոր հետ ամէն հոգիով եւ գործով կամ ոչ։ Նմանապէս Հայաստանի ՀՅԴ ները պէտք է ընդունին որ ամէն սերունդ իրը կ՚իրագործէ այլապէս պիտի նմանին այն զաւակին որ իր հօրը եւ մօրը պանծալի անցեալով կ՚անկալէ որ հանրութիւնը դատէ զինք։

Այսպէս ՀՅԴեան վրայ բարդուոած է ՄԵԾԱԳՈՅՆ ՊԱՐՏԱՒՈՐՈՒԹԻՒՆ-ը եւ այլեւս մնացած է 2022-ին ըլլալիք իրողութիւնը։

Varujan Pambukhchyan

Շատ գէղէցիկ, ռօմանտիկ տօղէր էն: Աւա՜ղ, մէր իրականոթյան հէտ քիչ առնչոթյոննէր ոնէն:

Vahe H. Apelian

իմ համոզումով ռօմանտիկ չեն այլ քաղաքականութիւն մըն որ աւելի վստահութիւն պիտի ապահովէ եւ հետեււաբար եւ արդարբար քուէ

Varujan Pambukhchyan

Հարգէլի Վահէ, Ձէր գրածնէրը խարսխւած էն համէմատոթյան վրա: Հայստանը որյէւէ յէրկրի հէտ մի համէմատեք, այն ոսոմնասիրէք ւօրպէս ոսոոմնասիրոթյան յորահատոկ առարկա: Հայաստանոմ նէրկայոմս հաւատի ահաւօր դէֆիցիտ գօյոթյոն ոնի իշխանոթյան յէւ, առանց բացառոթյան՝ բօլօր կոսակցոթյոննէրի նկատմամբ, դէֆիցիտ, ւօրը հնարաւօր է հաղթահարէլ միմիայն գօրծօւ: Հայաստանոմ չկա իշխանոթյան կամքից դորս ինքնորոյն գօրծօղոթյոննէր իրականացնէլո ոնակ ւօրյէւէ ոժ, ոժ, ւօրը կհաղթահարի հաւատի դէֆիցիտը ընտրոթյոննէրի, քւէի յէւ նման լաւ-լաւ բանէրի նկատմամբ: Ժօղօւորդը քւէի դիմաց առած փօղի ւրա նայոմ է ւօրպէս ճանապարհին պատահաբար գած փօղի ւրա .մարդիկ քանի անգամ ընտրէլ էն նախագահ, բայց իշխանոթյոնը չի փօխւէլ: Չէրկարացնէմ, միայն օրինակի ոժօւ է հնարաւօր ինչ-ւօր բան փօխէլ: Ոչ ւօք Արաբօյի, Գյէւօրգ Չաւոշի, Արամ Մանոկյանի խաթէր համար քւէ չի տալո նրանց անոնօւ նէրկայոմս յէրդւօղնէրին: գօրխ է հարկաւօր ցոյց տալ...

Vahe H. Apelian

Varujan Pambukhchyan կարդացի վարուժան, Աստուած մէծ է ըտրենք եւ անցնինք։ Անշուշտ որ ամէն երեւոյթներու պատասխան չունիմ եւ ոչ ալ լուծում։

 

Not an April Fools’ Day Prank

Vaհe H Apelian

Yesterday, on April 1, 2026, the public meeting between the Armenian PM Nikol Vovayi Pashinyan and the Russian President Vladimir Vladimirovich Putin will go down as another historical event in the torturous Armenian history. It is not likely that another Russian leader,  be he a tsar or a commissar, has had such a public encounter with an Armenian.

I watched the whole meeting although I understood nothing as the exchange was in Russia and there was no accompanying translation. But I have to say that I have never seen Putin meet any other country’s leader carrying notes in his hands.

The meeting commenced as it was scheduled. Both leaders entered the room from opposite sides precisely at the same time. There was not a waiting  period for the guest. The Russian President Vladimir Putin has a long-documented, decades-long habit of making world leaders, officials, wait for meetings.  A few years ago, he had president of Turkey Erdogan and his entourage wait for him enter the room.

This was not an April Fools’ Day encounter. Exactly ten years ago, next to the disastrous 44-Day Second Artsakh war, the most signigicant miliary clash between Azerbaijan and Armenia started on April 1, 2016 and lasted four days and came to be known as the 4-Day War. The Armenians failed to read properly the implications of that war. We should not misread the implications of the April 1, 2026 meeting between Armenia and Russia.

As I noted above, I did not understand the exchange between the two leaders as it was in Russian. Along with the preparedness of President Putin with notes in his hand, the Armenian PM entered the room without notes, but he carried a significant statement in the lapel pin he was wearing, that has come to symbolize his re-election policy. The now familiar lapel-pin Nikol Pashinan  was wearing is in the shape of the map of sovereign Armenia in peace with its neighbors, Nikol Pashinyan has been wearing it on and off his re-election campaign. 

 

I am not sure how much a parallel can be drawn between President of Russia Vladimir Putin’s public meeting the PM of Armenia Nikol Pashinyan in Kremlin, in Moscow on April 1, 2026; to  the U.S.  president Trump’s  public meeting with Ukrainian president Volodymyr Zelenskyy, inside in the White House in Washington on February 28, 2025. I can only claim that both of these meetings were high stakes, contentious bilateral meetings and should be viewed and analyzed as such.

Anyone interested in the Putin and Pashinyan meeting may read the reports and the analysis that were posted in news outlets after the meeting was over.  One thing is obvious, Russia excerted public pressure at the highest level to bring Armenia in its fold by proposing that a Russian citizen may take part in the election in Armenia. I am not narrowing my statement to what is understood to be Russian Armenian oligarch Samvel Karapetyan. This time around the person may be an ethnic Armenian, but the next time around, the Armenia residing Russian Armenian dual citizen need not be an ethnic Armenian. 

The implication of the proposal is obvious, to bring Armenia in Russia's fold. But Russia has not invested all its capital in that proposal. As a matter of fact, Russia has a more effective arsenal at its dispostion, the Russian military in Armenia. 

I quote, “Russia maintains a significant military presence in Armenia, primarily the 102nd Military Base in Gyumri, which hosts thousands of personnel, MiG-29 fighters, and S-300 missiles. While often referred to as a base, it includes multiple regiment-sized units, with reports of personnel numbers ranging from 3,000 up to 5,000.” 

The Russian military can move on Yerevan and install a government in Armenia of its choosing, subordinate to Russia. I do not consider that possibility far fetched.

This brings back us to the possibility of history repeating itself.  The present Armenian experiment for sovereignty that has its roots in the 2018 Velvet Revolution, may be short lived, much like the First Republic's was short lived. We all know that captive nations cannot thrive. Armenia is at a crossroad, not only for peace with its neighbors, but also in its history. 

 

  

 

 

That was not the high point, more may come.

Vaհe H Apelian

Yesterday, on April 1, 2026, the public meeting between the Armenian PM Nikol Vovayi Pashinyan and the Russian President Vladimir Vladimirovich Putin will go down as another historical event in the torturous Armenian history. It is not likely that another Russian leader,  be he a tsar or a commissar, has had such a public encounter with an Armenian.

I watched the whole meeting although I understood nothing as the exchange was in Russia and there was no accompanying translation. But I have to say that I have never seen Putin meet any other country’s leader carrying notes in his hands.

The meeting commenced as it was scheduled. Both leaders entered the room from opposite sides precisely at the same time. There was not a waiting  period for the guest. The Russian President Vladimir Putin has a long-documented, decades-long habit of making world leaders, officials, wait for meetings.  A few years ago, he had president of Turkey Erdogan and his entourage wait for him enter the room.

This was not an April Fools’ Day encounter. Exactly ten years ago, next to the disastrous 44-Day Second Artsakh war, the most signigicant miliary clash between Azerbaijan and Armenia started on April 1, 2016 and lasted four days and came to be known as the 4-Day War. The Armenians failed to read properly the implications of that war. We should not misread the implications of the April 1, 2026 meeting between Armenia and Russia.

As I noted above, I did not understand the exchange between the two leaders as it was in Russian. Along with the preparedness of President Putin with notes in his hand, the Armenian PM entered the room without notes, but he carried a significant statement in the lapel pin he was wearing, that has come to symbolize his re-election policy. The now familiar lapel-pin Nikol Pashinan  was wearing is in the shape of the map of sovereign Armenia in peace with its neighbors, Nikol Pashinyan has been wearing it on and off his re-election campaign. 

I am not sure how much a parallel can be drawn between President of Russia Vladimir Putin’s public meeting the PM of Armenia Nikol Pashinyan in Kremlin, in Moscow on April 1, 2026; to  the U.S.  president Trump’s  public meeting with Ukrainian president Volodymyr Zelenskyy, inside in the White House in Washington on February 28, 2025. I can only claim that both of these meetings were high stakes, contentious bilateral meetings and should be viewed and analyzed as such.

Anyone interested in the Putin and Pashinyan meeting may read the reports and the analysis that were posted in news outlets after the meeting was over.  One thing is obvious, Russia excerted public pressure at the highest level to bring Armenia in its fold by proposing that a Russian citizen  may take part in the election in Armenia. I am not narrowing my statement to what is understood to be Russian Armenian oligarch Samvel Karapetyan. This time around the person may be an ethnic Armenian, but the next time around, the Armenia residing Russian Armenian dual citizen need not be an ethnic Armenian. 

The implication of the proposal is obvious, to bring Armenia in Russia's fold. But Russia has not invested all its capital in that proposal. As a matter of fact, Russia has a more effective arsenal at its dispostion, the Russian military in Armenia. 

I quote, “Russia maintains a significant military presence in Armenia, primarily the 102nd Military Base in Gyumri, which hosts thousands of personnel, MiG-29 fighters, and S-300 missiles. While often referred to as a base, it includes multiple regiment-sized units, with reports of personnel numbers ranging from 3,000 up to 5,000.” 

The Russian military can move on Yerevan and install a government in Armenia of its choosing, subordinate to Russia. I do not consider that possibility far fetched.

This brings back us to the possibility of history repeating itself.  The present Armenian experiment for sovereignty that has its roots in the 2018 Velvet Revolution, may be short lived, much like the First Republic's was short lived. We all know that captive nations cannot thrive. Armenia is at a crossroad, not only for peace with its neighbors, but also in its history. 

 

 

.

 

Հայերէն Լեզուի ուսուցիչին դժուար առաքելութիւնը եւ պատգամը

Ներքեւը տեղադրած եմ Արա Մխսեանին յիշատակութիւնը իր Հայերէն լեզուի ուսուցիչ Մկրտիչ Մկրտիչեանի յիշատակին եւ անոր կցած եմ Արա Մխսեանին ՚բանաստեղծութիւնը իր ուսուցիչին իրեն ըրած պատգամին մասին։ Կցած եմ նաեւ Մրկրտիչ Մկրտիչեանին կենսագրականին պատճէնը։ Վահէ Յ Աբէլեան

Նստած՝ ձախէն աջԸնդհ. Հսկիչ Պրն.Կարապետ Սապունճեան, Տնօրէն Պրն. Գէորգ Տօնապետեան, Դաստ. Պրն. Մկրտիչ Մկրտիչեան 

(Քարէն Եփփէ ՃեմարաՆ, Հալէպ, 1965?)

Վերջին շարք, ձախէն աջ. -1.- Հրաչ Պարսումեան, 2.- Մովսէս Յովսէփեան (կնոջս Մարիին եղբայրը)

«Չեմ կրնար մոռնալ։ 1968 տարեշրջանի առաջին կիսամեակն էր։ Քարէն Եփփէ ճեմարանի տասնմէկերորդ կարգի մեր բաժանմունքին յետսակողմի գրասեղաններուն վրայ տեղ գրաւած քանի մը տղաք, շաբաթներ առաջ սկսեր էին արդէն հայերէն գրականութեան շաբաթական դասապահերու ընթացքին իրենց հանած աղմուկով Պր. Մկրտիչեանի դասախօսութիւնները խանգարել։ Շաբաթներէ ի վեր քանիցս զիրենք սաստելէ ետք՝ երբ աղմկարարները այդ օր եւս սկսան իր դասաւանդութեան ընթացքը խոչընդոտել, Պր․ Մկրտիչեան յանկարծ դասարանէն դուրս խուժեց։ 

Քանի մը վայրկեան ետք, այդ տարիներու՝ պետութեան կողմէ նշանակուած արաբ տնօրէնը (Պր. Ապտըլ Համատ Սամման?) մեր դասարանէն ներս մտաւ։ Արաբ տնօրէնը սաստիկ պախարակեց անառակ տղաքը։ Իր խօսքերը բառացիօրէն չեմ յիշեր։ Կը յիշեմ, սակայն, անոնց բովանդակութիւնը, որ կոտրած ապակիի շեղբի մը նման մխրճուեցաւ ու մնաց ուղեղիս մէջ։ Իր ըսածը մօտաւորապէս այս էր -- ամօ՛թ ձեզի, հազա՛ր ամօթ... մեր պետութիւնը ձեզի շաբաթը միայն 50 վայրկեան կը տրամադրէ ձեր մայրենի գրականութիւնը սորվելու... ես կը խորհէի, որ դուք այդ 50 վայրկեաններուն ամէն մէկ երկվայրկեանին վրայ նախանձախնդրութեամբ եւ գուրգուրանքով պիտի դողդողայիք... բայց կը տեսնեմ, որ դուք ո՛չ միայն անտարբեր էք ձեր մայրենիին հանդէպ, այլ դասարանին մէջ ստեղծած ձեր անկարգութեամբ զայն սորվելու իրաւունքը կը զլանաք միւս աշակերտներուն եւս... ամօ՛թ ձեզի։ 

Վստահ եմ, որ աւելի շատ ամչցողները հայերէն գրականութիւն սորվիլ ուզող աշակերտներն էին։ Իսկ, Պր. Մկրտիչեան՝ ո՞վ գիտէ հոգեկան ինչպիսի ցնցիչ վերիվայրումներու ենթարկուեցաւ այդ օրը։ Քանի մը աշակերտներով գացինք ուսուցչարան զինք մխիթարելու. աչքերուն մէջ արցունքը լճացեր էր։ Ըսաւ, «տղա՛ք, շնորհակալ եմ, որ եկաք զիս մխիթարելու, սակայն դուք մեր գրականութիւնը սիրող եւ պաշտող աշակերտներս էք․ պէտք է իրենք (խափանարարները) գային ներողութիւն խնդրելու»։

***

ՈՒՍՈՒՑԻՉՆԵՐՈՒՍ ՊԱՏԳԱՄԸ

 

Գրել այնպէս,

Որ հասկցուիս բոլորէն,

Գրել այնպէս,

Որ բառերդ չոլորեն,

Ապրումներդ ոգեղէն

Անփութօրէն չխեղեն... 

Այնպէս գրել,

Որ միտքերդ ինքնուրոյն

Չուզեն եղծել.-

Հասկացողութիւն կեղծել...

Շուտ հասկցայ ես սակայն,

Որ յորդորն իրենց վսեմ 

Վեհ խորհուրդ մըն էր միայն...

Որ՝ նոյնիսկ, եթէ կիսեմ

Քանակը իմ տողերուս՝

Զեղչեմ կէսը բառերուս՝

Կամ, նոյնիսկ՝ կրկնապատկեմ

Պարզութիւնը միտքերուս,

Միշտ կարգ մը ընթերցողներ՝

Ի հեճուկս ճիգերուս,

Հոն պիտի տեսնեն միայն

Ուրուականը յոյսերուս... 

 

Արա Մխսեան

***

 

Հայերէն Լեզուի ուսուցիչին դժուար առաքելութիւնը եւ պատգամը

Ներքեւը տեղադրած եմ Արա Մխսեանին յիշատակութիւնը իր Հայերէն լեզուի ուսուցիչ Մկրտիչ Մկրտիչեանի յիշատակին եւ անոր կցած եմ Արա Մխսեանին ՚բանաստեղծութիւնը իր ուսուցիչին իրեն ըրած պատգամին մասին։ Կցած եմ նաեւ Մրկրտիչ Մկրտիչեանին կենսագրականին պատճէնը։ Վահէ Յ Աբէլեան

 

Նստած՝ ձախէն աջԸնդհ. Հսկիչ Պրն.Կարապետ Սապունճեան, Տնօրէն Պրն. Գէորգ Տօնապետեան, Դաստ. Պրն. Մկրտիչ Մկրտիչեան 

(Քարէն Եփփէ ՃեմարաՆ, Հալէպ, 1964)

Վերջին շարք, ձախէն աջ. -1.- Հրաչ Պարսումեան, 2.- Մովսէս Յովսէփեան (կնոջս Մարիին եղբայրը)

«Չեմ կրնար մոռնալ։ 1968 տարեշրջանի առաջին կիսամեակն էր։ Քարէն Եփփէ ճեմարանի տասնմէկերորդ կարգի մեր բաժանմունքին յետսակողմի գրասեղաններուն վրայ տեղ գրաւած քանի մը տղաք, շաբաթներ առաջ սկսեր էին արդէն հայերէն գրականութեան շաբաթական դասապահերու ընթացքին իրենց հանած աղմուկով Պր. Մկրտիչեանի դասախօսութիւնները խանգարել։ Շաբաթներէ ի վեր քանիցս զիրենք սաստելէ ետք՝ երբ աղմկարարները այդ օր եւս սկսան իր դասաւանդութեան ընթացքը խոչընդոտել, Պր․ Մկրտիչեան յանկարծ դասարանէն դուրս խուժեց։ 

Քանի մը վայրկեան ետք, այդ տարիներու՝ պետութեան կողմէ նշանակուած արաբ տնօրէնը (Պր. Ապտըլ Համատ Սամման?) մեր դասարանէն ներս մտաւ։ Արաբ տնօրէնը սաստիկ պախարակեց անառակ տղաքը։ Իր խօսքերը բառացիօրէն չեմ յիշեր։ Կը յիշեմ, սակայն, անոնց բովանդակութիւնը, որ կոտրած ապակիի շեղբի մը նման մխրճուեցաւ ու մնաց ուղեղիս մէջ։ Իր ըսածը մօտաւորապէս այս էր -- ամօ՛թ ձեզի, հազա՛ր ամօթ... մեր պետութիւնը ձեզի շաբաթը միայն 50 վայրկեան կը տրամադրէ ձեր մայրենի գրականութիւնը սորվելու... ես կը խորհէի, որ դուք այդ 50 վայրկեաններուն ամէն մէկ երկվայրկեանին վրայ նախանձախնդրութեամբ եւ գուրգուրանքով պիտի դողդողայիք... բայց կը տեսնեմ, որ դուք ո՛չ միայն անտարբեր էք ձեր մայրենիին հանդէպ, այլ դասարանին մէջ ստեղծած ձեր անկարգութեամբ զայն սորվելու իրաւունքը կը զլանաք միւս աշակերտներուն եւս... ամօ՛թ ձեզի։ 

Վստահ եմ, որ աւելի շատ ամչցողները հայերէն գրականութիւն սորվիլ ուզող աշակերտներն էին։ Իսկ, Պր. Մկրտիչեան՝ ո՞վ գիտէ հոգեկան ինչպիսի ցնցիչ վերիվայրումներու ենթարկուեցաւ այդ օրը։ Քանի մը աշակերտներով գացինք ուսուցչարան զինք մխիթարելու. աչքերուն մէջ արցունքը լճացեր էր։ Ըսաւ, «տղա՛ք, շնորհակալ եմ, որ եկաք զիս մխիթարելու, սակայն դուք մեր գրականութիւնը սիրող եւ պաշտող աշակերտներս էք․ պէտք է իրենք (խափանարարները) գային ներողութիւն խնդրելու»։

***

ՈՒՍՈՒՑԻՉՆԵՐՈՒՍ ՊԱՏԳԱՄԸ

 

Գրել այնպէս,

Որ հասկցուիս բոլորէն,

Գրել այնպէս,

Որ բառերդ չոլորեն,

Ապրումներդ ոգեղէն

Անփութօրէն չխեղեն... 

Այնպէս գրել,

Որ միտքերդ ինքնուրոյն

Չուզեն եղծել.-

Հասկացողութիւն կեղծել...

Շուտ հասկցայ ես սակայն,

Որ յորդորն իրենց վսեմ 

Վեհ խորհուրդ մըն էր միայն...

Որ՝ նոյնիսկ, եթէ կիսեմ

Քանակը իմ տողերուս՝

Զեղչեմ կէսը բառերուս՝

Կամ, նոյնիսկ՝ կրկնապատկեմ

Պարզութիւնը միտքերուս,

Միշտ կարգ մը ընթերցողներ՝

Ի հեճուկս ճիգերուս,

Հոն պիտի տեսնեն միայն

Ուրուականը յոյսերուս... 

 

Արա Մխսեան

***

 

Ազգային ինքնութիւնը՝ Պետութիւնն է

Վահէ Յ Աբէլեան

Ընդունիմ որ չեմ կրցած, ինչպէս Անգլերէն առածը կ՚ըսէ, մազ ճեղքել - split hair - երբ հարցը պետութեան եւ պետականութեան միջեւ է։  Նայիրի բառարանն ալ օգտակար չեղաւ։ Կայքին այն բառարանին որուն պատահմամբ դիմեցի, այսպէս բացատրեց՝ (Աղբիւր՝ Բառգիրք հայերէն լեզուի։ Անդրանիկ Վրդ. Կռանեան, Պէյրութ, 1998։ Էջ 391։)

Պետութիւն `գոյական, կառավարութիւն, տէրութիւն:

Պետականութիւն՝ գոյականշ պետական վարչաձեւ, միջազգային ճանաչումով իշխանութիւն:

Ըսեմ նաեւ որ կառավարութեան եւ պետութեան միջեւ ալ, առօրեայ գործածութեամբ, գործնականօրէն տարբերութիւն չեմ տեսներ։ Ամերիկայի պետութիւնը եւ կամ պետականութիւնը, նախագահ Տոնալտ Թրամբ-ի վարչութիւնն է՝ administration։-ը։ Եթէ երկիր մը գործ կ՚ուզէ ունենալ Ամերիկայի պետութեան կամ պետականութեան հետ, անոր գործը նախագահ Տոնալտ Թրամբին վարչակարգին - administration - հետ է, եւ անոր միջոցաւ է։ Հիւսիսային Քորեայի պետութիւնը կամ պետականութիւնը, Քիմ Ժոնկ Ուն-ին վարչակազմն է։

Բոլոր երկիրներու կառավարութիւններուն կամ վարչակարգերուն գեր նպատակը իրենց երկիրին ապահովութիւնը եւ պաշտպանութիւնն է, ինչպէս նաեւ իրենց քաղաքացիներուն բարեկենցաղ կեանք մը ապահովելն է։ 

Շատ բարդ հարցի մը, այս կէս կատար ներածական ըրի, քանի որ կարդացի Ահարոն Շխրտըմեանին, ԱԶԳԱՅԻՆ ԻՆՔՆՈՒԹԻՒՆ ԵՒ ՊԱՏՄԱԿԱՆ ՊԱՏԱՍԽԱՆԱՏՈՒՈՒԹԻՒՆ յօդուածը։ Այդ ալ կէս կատար է, ուր Ահարոն Շխրտըմեանը կը նշէ թէ՝ «Այսօր կը գտնուինք վտանգաւոր ժամանակաշրջանի մը մէջ, ուր Հայաստանի ղեկավարութիւնը սկսած է ոչ միայն սխալներ գործել, այլեւ՝ գաղափարական նոր ուղեգիծ մը պարտադրել, որ կը խորտակէ հայ ժողովուրդի պատմական յիշողութիւնը, ազգային արժէքները եւ արդար իրաւունքները։» Ակնարկը անշուշտ այսօրուայ, Նիկոլ Փաշինյան-ի իշխանութեան է։

Անկասկած որ այսօր Հայաստանը կը գտնուի վտանգաւոր ժամանակաշրջանի մը մէջ, եւ անկասկած որ ՆՓ-ի կառաւարութիւնը իր քաղաքականութիւնը չի հիմնաւորեր հայ դժբախտ, եւ անարդար պատմական պատահարներուն բարւոք լուծումներու յանգելու համար։ Ոչ ալ Աւետիս Ահարոնեանը նման բան ըրաւ  երբ   28 Մայիս 1918 Հայաստանի հանրապետութեան հիմնադրութիւնէն անմիջապէս ետք Թուրքիայ այցելեց երկու երկիրներու միջեւ բարեկամութեան կապը ամրապնդելու համար։

 Հայաստանի վարչապետը, ըլլայ ան Նախագահ,  պատմութեան դասախօս չէ, եւ ոչ ալ Հայաստանի կառավարութիւնը պատմութեան կաճառ է։ Բայց այդ չի նշանակէր որ կ՚անտեսեն պատմութիւնը. հապա կը վարեն Հայաստանի քաղաքականութիւնը պատմական պատահարներուն հետեւանքներուն իրադարձութիւններուն հիման վրայ, բնականաբար այնպէս ինչպէս կը մեկնաբանեն այդ պատմական իրադարձութիւններուն հետեւանքները։ Դժբախտ իրողութիիւնը այն է որ, Հայաստանի մէջ ընդիմադրութիւն ըսուածը պարզապէս ընդիմադրութիւն կ՚ընէ, ընդիմադրութեան սիրոյն եւ չի ձգտիր արդարացնէր իր ընդիմադրութիւնը պատմական պատարհարներուն իրենց մեկնաբանութեանբը։

Սփիւռքը, պետական մակարդակով քաղաքական փորձարութիւն չունի եւ ոչ ալ կրնայ ունենալ։ Խնդրեմ զանց առէք ներկայացնել Լիբանահայութիւնը որպէս պետական մակարդակի վրայ քաղաքական փորձարութիւն ունեցող գաղութ մը։ Հետեւաբար անբնական է որ սփիւռքը, Հայաստանի քաղաքացիներուն, իր չգոյ պետական փորձարութիւնէն, քաղաքական բան մը փոխանձելիք ունենայ, մանաւանդ որ իրողութիւնը այն է որ ամէն քաղաքականութիւն տեղական է՝ ինչպէս ըսած է Ամերիկացի ծերակուտանը։ Իսկ սփիւռքը հայաստանեան աումով տեղական չէ։ "All politics is local" is a famous adage, most closely associated with former U.S. Speaker of the House Tip O'Neill”

 Հայոց պատմութեան պատահարներուն, ինչպէս ցեղասպանութիւն, սփիւռքին տարած գնահատելի աշխատանքը նպաստած է եւ կը նպաստէ ապահովելու հայութեան երկարակեցութիւնը սփիւռքի մէջ, որքան որ կարելի է։ Բնականաբար, սփիւռքին անխուսափելի վերջը ձուլումն է։ 

Իմ եզրակացութիւնս է՝ անսակարկ նեցուկ կենալ Հայաստանի քաղաքացիներուն յառաջ բերած պետութեանը, եւ հետեւաբար Հայաստանին, մանաւանդ որ Հայաստանի քաղաքական ընթացքը ժօղովրդավարական է։ Հայաստանի պետութեան կամ կառաւարութեան դէմ ըլլալ, բայց Հայաստանի պետականութեան զորավիք ըլլալ խօսոյթը, ինքնախաբէութիւն է եւ ցնորական։ Մաշած խօսք մըն է, թերեւս որոշ արդարացում կրնար ունենալ անցեալ դարու Սովետական Հայաստանի շրջանին, թէեւ այդ եղած դիրքորոշումին  իմաստութեանն ալ սկսած եմ կասկածիլ։

Անսակարկ զօրավիքին այլընտրանքը՝ սփիւռքին բացառձակապէս անտարբեր ըլլալը պէտք է որ ըլլայ, ինչպէս անտարբեր եմ Տաճիկիստան-ին հանդէպ, որուն համար ոչ ժամանակ եւ ոչ ալ որեւէ տրամադրութիւն կը մատուցեմ։ Ոչ մէկ պարագայի տակ Հայաստանի ժողովրդավարական կարգով յառաջ եկած  կառաւարութեան դէմ սփիւռքի ընդիմադրութիւնը արդարացի կրնայ ըլլալ։

Այլ մեկնաբանութիւն տալով, Ահարոն Շխրըմեան կ՚եզրակացնէ որ Նիկոլ Փաշինեան-ին կառաւարութիւնը «կը սպառնայ համայն հայ  ժողովուրդի   ինքնութեան։»  Կը յուսամ որ Ահարոն Շխրտըմեանը նման վարկածով չառաջնորդեր Կիլիկեան Թեմին հայագիտութեան ծրագիրը։

Անկասկած որ Նիկոլ Փաշինյանին կառաւարութիւնը սպառնացած պիտի ըլլայ հայ ժողովուրդին ինքնութեան, եթէ չկարենայ ապահովել Հայաստանի ինքիշխանութիւնը եւ անոր ի նպաստ գիշեր ու ցերեկ չաշխատի։ Իսկ Հայաստանի ինքնիշխանութեան ապահովութեան հիմնաքարը կը մնայ Խաղաղութեան Խաչմերուկի Հայաստանի քաղաքականութիւնը։ Այդ քաղաքականութեան ռահվիրան է Նիկոլ Ծաշինյանը եւ անոր պիտի հետեւին իրարայաջաորդ կառաւարութիւնները։ Այդ քաղաքականութիւնը պիտի ամրագրուի Հայաստանի պատմութեան մէջ որ սկզբնաւորուեցաւ Թաւշեայ Յեղափոխութեամբ որ սկսաւ այս օրը՝ 31 Մարտ 2018-ին։

Հայ ազգային ինքնութիւնը՝ ինքնավար Հայաստանն է։ 

 

 

 

 

 

 

Armenian Church Holidays: Tzaghgazart and Trnpatsek

Attached is my translation of Asbet Manjikian’s take on Tzaghgazart (Palm Sunday) and Trnpatsek (Opening of the Door). The article was posted in Aztag Daily on April 1, 2023. Asbet Manjikian is a relative of mine and is a long-time employee of the Aztag Daily establishment, which happens to be a block or two from his apartment house in Bourj Hammoud. I admit that I am not sufficiently knowledgeable of the Armenian curch holidays, as I should and any Armenians should.  

This is how Asbet Manjikian described Tzaghgazart

“The Sunday before Easter is Palm Sunday – Tzaghazart - which symbolizes Christ's triumphal entry into Jerusalem.

Palm Sunday also symbolizes the first day of creation, when God created the heavens and the earth, spreading light, chased away darkness.

Jesus, knowing that he would voluntarily accept his death in order to show that he was the Lamb of God, who was willing to be sacrificed for the salvation of mankind, headed to Jerusalem to live out the last phase of his earthly life there.

God had commanded that on the tenth day of the month of Nisan (March-April), each of the children of Israel should take a one-year-old, unblemished, male lamb and keep it until the fourteenth day of that month, then sacrifice it in the evening. And Jesus Christ, the Son of God, the Lamb of God the Father, entered Jerusalem five days before the Passover, to sacrifice himself as the new Passover lamb.

On the way to Jerusalem, Jesus performed his last miracles: he opened the eyes of two blind men and raised Lazarus, who had been dead and buried for four days.

Jesus went from Bethany to Jerusalem. The people followed him in great numbers. Jesus, in a humble manner, rode into Jerusalem on a donkey.

The disciples and the people enthusiastically welcomed the Lord’s entry into Jerusalem. Some spread their garments on the ground, while others, waving palm branches and olive branches, clapped their hands in the air and shouted: “Hosanna to the MostHigh! Blessed is he who comes in the name of the Lord! Blessed is the coming kingdom of our father David! Peace in heaven and glory in the highest!”

Jerusalem was jubilant. Jesus immediately entered the temple, where he drove out all those who were buying and selling in the temple area, overturned the tables of the money changers and the seats of those who were selling doves, to make the point t that the house of God was called to be a house of prayer and not a den of thieves.

Angered by this incident, the high priest and his associates decided to kill Christ.

***

Palm Sunday commemorates Christ’s triumphal entry into Jerusalem. During the morning service, the hymn “Lord from Heaven” is sung, which, with reference to the Lord’s first coming, tells of His triumphal entry into Jerusalem. “Glory to God in the highest, and on earth peace, good will toward men.”

After the Gospel reading, the Liturgy of the Hours is performed: “May it be blessed and preserved and kept in the care of the Lord.” The four corners of the world, the earth, the fruitfulness of the year, the monasteries, the settlements and their inhabitants are blessed.

During the Divine Liturgy, olive branches are blessed, which symbolize goodness, abundance, fruitfulness, wisdom, peace and victory, and are distributed to the faithful.

Palm Sunday is proclaimed as the day of the blessing of children. When Christ entered the Temple in Jerusalem, the children cried out: “Blessed is the Son of David!” That is why the Palm Sunday procession and the blessing of children take place.”

* * *

“The Trnpatsek (Opening of the Doors) service in the Armenian Church often takes place in the evening, frequently on the Friday evening before Palm Sunday. While sometimes held during Holy Week or as part of Sunday services, it traditionally represents a "vigil" or evening service, symbolizing the opening of the altar to commemorate the Second Coming.”

***

This is how Asbet described Trnpatsek

“On the evening of Palm Sunday, the Opening of the Doors ceremony takes place.

In front of the closed curtain on the Holy Table of the Church, the clergyman kneels and sings the hymn “Open us, O Lord, open us, O Lord, the door of mercy, that we may cry out to You” and knocks on the door with a large key and tearfully prays to God on behalf of the faithful that He will not keep the doors of the kingdom closed to them because of their shortcomings and sins, but will forgive the sins of all of us and receive us into His eternal kingdom.

Another clergyman standing behind the closed curtain responds in the form of a dialogue and reminds us that this is the door of the kingdom, which is opened only to those who turn to God with repentance, contrition and faith.

Tblirs sing the hymn “Open us, O Lord, the door of mercy.” The cloister is opened, and all the lights in the church are turned on, picturing the light and glory of the kingdom of God and the entry of the righteous into the Kingdom with Christ.

At the end of the liturgy, the priest dismisses the people  bidding them peace, with the prayer "King of Peace”.

 

Link: Հայ Եկեղեցւոյ Տօներ. Ծաղկազարդ Եւ Դռնբացէք-ԱՍՊԵՏ ՄԱՆՃԻԿԵԱՆ-

April 1, 2023 - https://www.aztagdaily.com/archives/577460