Պատահական խոհեր բարեկամէս ՝ Մենք այսպէս չէինք դաստիարակուած

Այս Այս պատահական խոհերը ստացած եմ բարեկամէս։ Զանոնք կը վերարտադրեմ այստեղ։  Բարեկամիս խոհերը առընչուած են, «Հայրենիք» արցանց  շաբաթաթերթին Յուլիս 23, 2026-ի գլխաւոր խմբագրական՝ «ԹՐԻՓՓ՝ Միգապատ Ճամբան»-ին։ վահէ Յ Աբէլեան

 

Յաճախ մտքէս անցուցեր եմ «Հայրենիք»-ի մէջ հրապարակուած անհեթեթ եւ անտրամաբանական գրութիւններուն պատասխանել: Սակայն միշտ ալ ըսեր եմ. «Արդեօք կ՛արժէ՞ ժամանակ վատնել,- ժողովրդային ասացուածքի շատ ճիշդ բնորոշմամբ էշը ծուռ նստած մարդոց,- խօսք հասկցնել խմբագրին, որ գրուած խմբագրականներուն մէջ կուտ կորկոտ չկայ, մինչեւ իսկ ժամանակի կորուստ է զանոնք կարդալը»:

Եւ ինչպէս բոլորիս պարագային կու գայ ատեն մը,- տեղ մը,- ուր անդիմադրելի մղում մը կ՛ունենայ մարդ,  որ մտածէ՝ «ալ կը բաւէ, այսքա՜ն ալ անմտութիւն, այսքան ալ կեղծիք եւ սուտ, այսքա՜ն ալ ապատեղեկատուութիւն ( այսքա՜ն ալ մաղձ եւ ատելութիւն Հայրենիքին հանդէպ) շա՜՜՜տ է: Մենք տարբեր դաստիարակութիւն ստացած էինք. սիրել Հայրենիքը ( ոչ թէ՛ դատարկութեան վերածուած ամսագիրը) ամէն գնով, ո՛վ ալ ըլլայ իշխանաւորը կամ իշխանութիւնը: Մեր ( կարծեմ ձերը չէ այլեւս) Հայրենիքը սրբութիւն է, որու Պետութիւնն ու Պետականութիւնը ամէն գնով,- մինչեւ իսկ կեանքի գնով,- պէտք է պահպանել-պաշտպանել»:

Բայց՝ պատահեցաւ,- եւ կը շարունակուի երկարիլ,- աներեւակայելին, անտրամաբանականը, անընդունելին: Ամէն առիթի, ամէն պատեհութեան, ամէն գնով անխնայ կը քարկոծուի ո՛չ թէ իշխանութիւն-իշխանաւոր, այլեւ ինքնին՝ Հայրենիքը:

Անցնինք

«դատարկ» գրութեան պիտի պատասխանեմ պարբերութիւն առ պարբերութիւն:

Նախ սկսինք վերնագրէն.

«միգապատ» ճամբան.

Այսինքն՝ ըստ խմբագրին, Հայաստանը շրջափակումէ, պատերազմի պարտութենէն, ռուսական անշնչելի ենթակայութենէ դուրս բերելու իշխանութեան ճիգերը մշուշապատ, մռայլ եւ մութապատ են: Թրիփփ կամ որեւէ այլ նախագիծ կամ համաձայնութեան մասին մտածելն իսկ յանցանք եւ դատապարտելի է: 

ըստ իս, կարելի է «միգապատ» կոչել՝ նաեւ մանուածապատ, ո՛չ-հասկնալի եւ տխուր սոյն խմբագրականը: Ինչո՞ւ չէ:

Եւ այսպէս.

«Լափալիսեան իրականութիւն է նշելը, թէ կովկասեան բարձրաւանդակը, անկասկած, խաղաղութեան կարիք ունի...»

Յարգելի խմբագիրը լսած կրնայ ըլլալ «Լափալիսեան» դարձուածքին մասին, սակայն իր մրոտած գրութիւնն իսկ լափալիսեան կը բուրէ: Այսինքն՝ գրութեան մէջ տեղ գտած միտքերը հեգնանք եւ ծաղրական են խմբագրին եւ ամսաթերթին համար: Քաղաքականութիւնը եւ դիւանագիտութիւնը ամբողջութեամբ կը մերժէ «լափալիսեան» անհեթեթ դարձուածքը՝ «... իր մահէն քառորդ ժամ առաջ ողջ էր, կը կռուէր»: Յարգելիս՝ յարափոփոխ աշխարհի եւ նոյնքան սրընթաց քաղաքական կեանքին մէջ լափալիսեան դարձուածքը գործածելը ( մտածելն իսկ) ծիծաղելի է: Այսօր Թրիփփ համաձայնագիրը կրնայ անհրաժեշտ ըլլալ Հայաստանին համար իսկ վաղը՞... արդէն նոր օր եւ նոր իրավիճակ է:

Շարունակենք՝

Ատրպէյճանը բանակցութիւններուն մուտք գործեց Արցախի իր ամբողջական ռազմական յաղթանակէն տոգորուած։ 

Հարց կու տանք. «աշխարհի վրայ կա՞յ արդեօք մէկը ( միամիտ) մը, որ չի հասկնար, թէ Արցախը ՆՈՒԷՐ ՏՐՈՒԵՑԱՒ ազրպէյճանին քու ( եւ ձեր) պաշտպան Ռուսաստանին կողմէ: Այս նիւթը շա՜տ երկար է: Փաստեր կան. հետեւաբար անվիճելի իրողութիւն է:

 «Փոխարէն, Հայաստանը, ընդհակառակը, բանակցեցաւ քաղաքականապէս տկարացած, ռազմականօրէն յոգնած, տնտեսական դժուարութիւններու մէջ գտնուող եւ միջազգային առումով, արեւմտեան աշխարհի մութ հաշիւներով առաջնորդուող, աւելի մեկուսացած վիճակի մէջ»:

Ճիշդ է, հայաստան պարտուած կողմն էր, սակայն հոս ինչո՞ւ արդեօք յարգելի խմբագրին կողմէ ներկայացուած իրավիճակը այն տպաւորութիւնը կը ձգէ, որ ձեւով մը ան գոհ է որ Հայաստան «տկար եւ յոգնած է» եւ «Հայաստան չունի արտաքին քաղաքականութիւն վարելու կամքն ու իրաւունքը», եւ արեւմտեան աշխարհի , « մութ հաշիւներով կ՛առաջնորդուի եւ ( ի՜նչ ծիծաղելի) մեկուսացած վիճակի կը մատնուի»:

«Ամէն խաղաղութեան համաձայնագիր փոխզիջում կը պահանջէ։ Պատմութիւնը բազմիցս ապացուցած է, որ պատերազմները հազուադէպօրէն կ’աւարտին այնպէս, որ կողմերէն մէկը իրականացնէ իր բոլոր նպատակները։ Սակայն տեւական խաղաղութիւնը սովորաբար կը հիմնուի կամաւոր բանակցութիւններու, փոխադարձ անվտանգութեան երաշխիքներու եւ համաչափ զիջումներու վրայ։

Պատմութենէ անտեղեակ ( թրքերէնով՝ պէ խապար) խմբագրին կ՛ըսենք:  Պատմութեան մէջ գրեթէ չկայ դէպք մը, կամ իրավիճակ մը երբ յաղթող կողմը պարտուողին չպարտադրէ իր ծանր պայմանները: Այս պարագային Հայաստանը միակ եւ բացառիկ օրինակ մըն է ( օրինազանց), որ շնորհիւ հմուտ, ճկուն եւ յամառ դիւանագիտութեան կրցաւ խաղաղութիւն պարտադրել Ազրպյէճանին: Փոխանակ հարցը այս դիտանկիւնէն դիտելու, տհաս ու մտային անկարողութիւն ցուցաբերող խմբագիրը ( վստահաբար նաեւ մաղձով եւ կիրքով տրամադրուած ) ո՛չ միայն չ՛ընդունիր այս իրողութիւնը, այլեւ խաղաղութիւն նախաձեռնող կողմ կը սեպէ Ազրպյէճանը:

Ահաւասիկ ա՛յս է հայրենասիրութեան հասկացողութիւնն ու մակարդակը: Խղճալի՜՜՜

«Իսկ, եթէ միջանցքի գործնական կառավարումը, մաքսային ընթացակարգերն ու անվտանգութեան համակարգերը ենթարկուին արտաքին վերահսկողութեան կամ միջազգային այնպիսի երաշխիքներու, որոնք Հայաստանը կը վերածեն շահագործուողի եւ օգտագործուողի, ապա այդ պարագային ինքնաբերաբար ինքնիշխանութիւնը կրնայ դառնալ պարզապէս կեղծ ու խորհրդանշական»։

Յարգելի խմբագրին միտքը հանգստացնելու համար արձանագրենք: Դուն բնաւ հոգ մի ըներ, թէ Հայաստան կրնայ շահագործուիլ: Պարտուած եւ ամբողջովին պաշարուած Հայաստան մը,- մանաւանդ  իր հիւսիսի «դաշնակիցէն» լքուած ու անտեսուած ( ի՜նչ ծիծաղելի՝ «դաշնակից»),- կրցաւ բացուիլ աշխարհին, Եւրոպան եւ հզօր Ամերիկան շահագրգռել եւ քաղաքական- դիւանագիտական-առեւտրական կապեր հաստատել: Մէկ խօսքով Հայաստան իր «խաղաղութեան խաչմերուկ» նախագիծով նախանձը կը շարժէ բոլորին եւ քաղաքական-դիւանագիտական դաս կու տայ աշխարհին: Իսկ՝ ըստ քեզի (ձեզի) , ի՞նչ պէտք էր ընէր Հայաստան. կռուէ՞ր, «յարատեւ պայքա՞ր», «պայքար մինչեւ յաղթանա՞կ» ( եւ նման սին եւ փուճ կարգախօսեր)  մինչեւ որ Հայաստան անունը բնաջնջուէր քարտեսէ՞ն: Այդ էր, չէ՞ քու եւ ձեր փափաքածը

«Միւս կողմէն, Ա․Մ․Ն․-ի նախագահ Տանըլտ Թրամփ վաշխառու առեւտրական մըն է, ...»

Զարմանալի է, որ ԱՄՆ-ու քաղաքացի, երկրին մէջ ապրող խմբագիրը իր երկրի ընտրուած նախագահը կը ստորնացնէ ու կը փորձէ վարկաբեկել: Այսքա՜ն յանդուգն ու քաջ մէկը ըլլալը չէի գիտեր: Արդեօք որու վրայ դրած է իր վստահութիւնը: Եթէ գաղտնի գործակալութիւնները ( որոնք վստահաբար ուշադիր կը հետեւին ամսագրին եւ անոր աշխատակիցներուն իրենց ամէն մէկ քայլին ու արտայայտած միտքերուն) գան եւ դատարան առաջնորդեն զինք հոն ի՞նչ արդարացում պիտի տայ:

«Այս գործընթացին ամենամտահոգիչ երեւոյթներէն մէկը Հայաստանի մէջ լայն ազգային համաձայնութեան բացակայութիւնն է։ Ըստ երեւոյթին, ճակատագրական որոշումներ կը բանակցուին փակ դռներու ետին՝ սահմանափակ հանրային մասնակցութեամբ եւ անբաւարար տեղեկատուութեամբ։ Սահմաններուն, ինքնիշխանութեան եւ սահմանադրական լիազօրութիւններուն վերաբերող համաձայնութիւնները սովորաբար կը պահանջեն խորհրդարանական լայն քննարկումներ, մասնագիտական խորհրդակցութիւններ, հանրային թափանցիկութիւն եւ համազգային երկխօսութիւն, որոնք դժբախտաբար ԲԱՑԱԿԱՅ են»:

Իսկ՝ (որքա՜ն ծիծաղելի ու ցաւալի) տեսէ՛ք թէ, ո՞վ է «հանրային թափանցիկութեան եւ համազգային երկխօսութեան» մասին խօսողը: Երբ անցած ութ տարիներուն բան չմնաց՛, որ չփորձեց «ընդիմութիւն ըսուածը» ( եւ սփիւռքի ամսականաւոր դարձած կուսակցականացած մամուլը) տապալելու համար գործող իշխանութիւնը, մինչեւ իսկ քար ու քանդ ընելու Հայաստանի Պետութիւնն ու Պետականութիւնը: Եւ ինչո՞ւ կը կարծէք. որովհետեւ գող-աւազակ-մարդասպաններու դաշնակից ըլլալ է հրահանգուածը: Որովհետեւ կ՛երազեն հայաստանը վերածել Ռուսաստանի մէկ ծայրամասի գաւառ ( բիւրոյի չրջաբերական թիւ 4 ):

Արդեօք կա՞յ հայ մը, որ տակաւին չի գիտեր, թէ Հայաստանի եւ սփիւռքի մէջ ծաւալ ստացած պայքարի նպատակը ի՞նչ կրնայ ըլլալ:

«ԹՐԻՓՓ-ը ինքնին պղտոր, մշուշոտ ու միգապատ Ճամբայ մըն է» ։

Երբ՝ ամերիկացի, արմատներով հայ քաղաքացի մը այս ձեւով կը պաշտպանէ իր երկրի ,- եւ հայրենիք Հայաստանի,- ( այս պարագային կը կասկածիմ) շահերը, այլեւս ինչի՞ կը ծառայէ,- ի՞նչ կարիքը կայ,-  հակառակորդ-թշնամիներու կողմէ հնչեցուած քննադատութիւններուն:

«Ազգի ապագան չի կրնար հիմնուիլ միայն գործադիր իշխանութեան բանակցութիւններուն վրայ։ Անիկա ամէնայն թափանցիկութեամբ կը պահանջէ ամբողջ ժողովուրդին մասնակցութիւնն ու սեփականութիւնը»։

 Վերջապէս հարց կու տանք. դուն եւ  դուք ի՞նչով կ՛առնչուիք ազգին հետ: Քու եւ ձեր ազգութիւնը կուսակցութիւնն է. անոր շահը, անոր կողմէ տրուած պատուէրներն ու ամսականը, անոր ծառայելը առաջնահերթութիւններ են:

Այդպէս ՉԷ՞

ՄԵ՜ՂՔ

ՄԵՆՔ ԱՅՍՊԷՍ ՉԵՆՔ ԴԱՍՏԻԱՐԿ

 

One Nation, but one structure too?

 The attached is the translation of the first part of Vera Yacoubian’s article posted in Aztag Daily on July 22, 2026. It is subtitled Armenia-Diaspora Relations: From Slogan to Strategy. The link to the original article is posted below. Vaհe H Apelian 

Almost every politician, intellectual, church or community leader who speaks about the Armenian people sooner or later comes to the same epilogue: “Armenia and the Diaspora are one,” “Armenians are one nation,” “A unified global Armenian system must be created.” For decades, these expressions have been repeated so often that they have almost turned into national conviction, the truth of which no one tries to verify. They are accepted as self-evident realities, not as ideas that need to be examined, disputed and tested.

History teaches us that the future of nations has never been built on beautiful slogans. Slogans can inspire, excite, and even temporarily unite, but they cannot replace strategy. National survival and development are based not on rhetoric, but on realistic assessments, long-term planning, and solid institutions. Therefore, if we are truly concerned about the future of the Armenian people, the first duty is not to create new slogans, but to critically review the slogans that have been repeated for years.

Perhaps one of the most important questions today is the following: the idea that ​​“Armenia and the Diaspora as one national system” really is a feasible strategy; or is it a beautiful but vague notion that satisfies our national feelings more than it solves our national problems?

This question may be perceived by many as extremely suspicious or even dangerous. There is an atmosphere in Armenian public thinking in which the idea of ​​national unity is almost sanctified. The impression is often created that raising questions about this idea itself means questioning national solidarity. However, the reality is the opposite. A nation that does not dare to reexamine its basic ideas is doomed to continue making the same mistakes, under new names.

The question, therefore, is not against unity. On the contrary, the question is, what kind of unity are we talking about? Because without answering that question, the word "unity" becomes everything and nothing at the same time.

Are we talking about cultural unity? From that point, it can be confirmed that such a unity exists to a greater extent. Regardless of geographical distances, Armenians, as one nation, continue to preserve common historical memory, national symbols, cultural heritage and, to varying degrees, linguistic and religious identity.

But if we talk about political unity, the picture is completely different. And if we mean institutional unity, then we are forced to accept that such a system does not exist today. If, in the end we are talking about a nationwide strategy, then we must honestly admit that we have not yet agreed even on the question of what are the common national priorities of the entire Armenian people.

These simple differences are often overlooked in Armenian political discussions. The word "unity" has become a magical expression, in which everyone puts their preferred meaning. For one, it means moving to Armenia, for another, organizing a fundraiser, for a third, a political campaign, for a fourth, singing patriotic songs or running an Armenian school. All of these undoubtedly have a national value, but together they would not constitute a national system

Herein lies the whole problem. We have been talking about unity for years without ever agreeing on what that unity means.

A slogan that everyone repeats, but no one defines

Perhaps one of the greatest weaknesses of Armenian national thinking is that we have loved to proclaim great ideas, but have paid much less attention to their content. The idea of ​​“Armenia-Diaspora unity” is the most striking example of this.

For decades, this expression has been repeated in political speeches, party conventions, pan-Armenian meetings, and state declarations. But if we try to find a clear definition of this idea, we will notice that almost everyone understands something different.

For some, this unity is benevolence. In other words, the Diaspora should continue to provide economic support to Armenia, and Armenia should express gratitude.

For others, unity means that the Diaspora should unconditionally support the policies of the Armenian government, regardless of the change of government.

There are also those who envision a world Armenian parliament, a pan-national government, or a new type of pan-Armenian representative body.

Many even have never thought about the practical consequences of this expression.

This uncertainty is dangerous, because in political thinking, vague ideas usually turn into unworkable programs. There can be no strategy when the basic concepts of strategy have not yet been defined.

What is even more worrying is that in Armenian reality, four completely different concepts are often confused: national identity, national solidarity, national cooperation, and national governance. 

National identity means that people feel themselves Armenian. National solidarity means that they stand by each other in difficult times. National cooperation means that different structures work together around certain goals. And the national system means an organized structure where there are responsibilities, decision-making processes, priorities, and a long-term strategy.

However, in Armenian discourse, all these levels are often presented as the same phenomenon. It seems as if the fact that Armenians from different parts of the world commemorate April 24 on the same day or rally during a national disaster automatically means that there is also a unified national system.

This is a dangerous confusion

Emotional solidarity has never replaced institutional organization. No people have built its future solely on a common memory or patriotic feelings. They have created institutions, rules, responsibilities, and decision-making procedures. Only then has national identity become a political and strategic force.

Therefore, when we repeat that “Armenia and the Diaspora are one,” the real question should not be “Do we belong to the same nation?”, because almost no one disputes that. The real question is this: do we have the structures, the trust, the political culture, and the shared responsibility that transform one nation into a functioning national system?

And if the answer to this question today is negative, then perhaps it is time to stop declaring that we already have what we have not yet created in reality.

Does the Diaspora exist as a single national entity?

One of the most used words in the context of “Armenia-Diaspora” relations is “Diaspora.” We are so used to this word that we almost never ask who we are talking about in reality. It seems that there is one unified Diaspora, which has one voice, one will, one political ideology, and one national program. But is that really the case?

In reality, the concept of “Diaspora” is more of a collective name than a unified political reality. It includes communities living in dozens of countries, which were formed in completely different historical, political, economic, and cultural conditions. American Armenians have different experiences than Lebanese Armenians. The national activities of French Armenians have developed on different foundations than that of Russian Armenians. Even the Armenian communities of Argentina, Canada, Australia, or Iran have developed different ways of preserving their national identity because the challenges they face are not the same.

This is not a simple geographical difference. It creates a different political mindset.

For a Lebanese Armenian, political participation is part of national survival. For a French Armenian, the political struggle for the recognition of the Genocide may be a priority. For American Armenian organizations, influential lobbying is a natural practice. The priorities of a Russian-Armenian businessman may be completely different, conditioned by the political and economic environment in Russia.

All of this is natural. What is unnatural is the expectation that all these different realities should automatically form a single political will.

Very often, when people from Armenia talk about the “opinion of the Diaspora,” the question is not asked as to which Diaspora is being talked about. Who has the authority to speak on behalf of the entire Diaspora? Is it the large organizations? The churches? Charitable institutions? Political parties? Businessmen? Intellectuals? Or the new generation, which often has a completely different idea of ​​national identity?

There is no clear answer to these questions.

This means that Armenian political thinking has been based for years on a somewhat dangerous assumption: that there is a unified Diaspora with which Armenia can speak as a single political partner. In reality, Armenia is dealing not with one Diaspora, but with many Armenian worlds, between which there are sometimes as great differences as between Armenia and those communities.

Perhaps it is time to accept that the word “Diaspora” itself can be misleading. It creates the impression that all Armenian communities around the world form a single organized whole, while the reality is more like a network of interconnected but uncoordinated people. There is cooperation in that network, but there is no unified leadership. There is national sympathy, but no common strategy. There are many successful initiatives, but there is no national center to coordinate them.

Accepting this reality is not a defeat. On the contrary, it is the first step towards more realistic thinking, because until we accept that the Diaspora is a polycentric reality, we will continue to try to solve non-existent problems and ignore real ones.

Link: Մէկ Ազգ, Բայց Մէ՞կ Համակարգ` Հայաստան-Սփիւռք Յարաբերութիւններ` Կարգախօսէն Դէպի Ռազմավարութիւն      https://www.aztagdaily.com/archives/696511

 

Catch me if you can: From the other side of the Earth – 2 -

Vaհe H Apelian

A few days ago, a friend on Facebook, asked me about a not so pleasant comment made regarding a passage from Nikol Pashinyan’s book. She wandered if that is true. I do not remember the passage but I know that selected passages from his book, The Other Side of the Earth, were also quoted by reporters meeting the prime minister, not in commendation of the author, that is to say the PM Nikol Pashinyan, but for condemnation for having scribed it. 

“The Other Side of the Earth” is a fiction. The protagonist, who was an active participant in March 1, 2008 popular demonstration, found himself a wanted man by the authorities. To flee persecution, he embarked on what turned out to be an improbable journey that began in the dead of the night on March 2 and lasted through the book’s 383 pages.

“The Other Side of the Earth” was published in installments in the Armenian Times (Haykakan Zhamanak) from May to December 2008, for daring and taunting the authorities who were looking for him. The writings were collected and were published as a book in 2018.  It was reported that the book became a best seller that was translated at least into English, Russian.

The book is thought provoking. It is not just about the author embarking on a journey and having shallow experiences with all sort of characters, some of whom unsavory, and writing about them.

The journeyman fleeing argued that he was not leaving his friends behind.“But voluntarily going to prison is basically giving up, and giving up is not possible. It is necessary to fight back. It is necessary to win. I will not hide, here is my traveling route, catch me if you can”, he wrote. Not only, he argued, he was not leaving his friends behind, but he was heading back home to Armenia, but from the other side of the earth, having circled it.

He wrote:

“The ship was taking me away from Armenia, but it wasn’t an escape. I was leaving Armenia, but it was heading to Armenia. Isn’t the earth round, and if you continue your journey relentlessly, you will reach the same place that is dear and true to you? Moving forward, returning to the point where your dream was born. I am happy that I am crossing this road. But will I manage to reach my destination, to return to Armenia; to return from the other side of the earth.” (page 14) 

I doubt that even a handful from the Armenian Diaspora has read the book. I say Diaspora as the entity the survivors of the genocide came about for themselves and their descendants. Among reasons for having not read the book, there also are orthographic reasons. We are a nation with two distinct orthographies.  One is at peril, the other cares less. But that is altogether another matter.

Link: Catch me if you can: Catch: From the Other Sid of the Earth - 1 -: https://vhapelian.blogspot.com/2026/07/catch-me-if-you-can-1.html

Սիքսթօ Ռոտրիկէզ-ի ( Sixto Rodriguez) անհաւատալի պատմութիւնը

Այս հետարքրքրական գրութիւնը ստացայ Գրիգոր Գրաճեանէն եւ կը տեղադրեմ պլակիս մէջ։

Անհաւատալի, յուզիչ եւ երաժշտական աշխարհի տարօրինակ  պատմութիւններէն մէկն է  

Երկու տարբեր կեանք,- ԱՄՆ-ի Տիթրոյթ քաղաքաին մէջ շինարարութեամբ զբաղող անյայտ եւ անծանօթ մը՝  եւ երաժշտական աշխարհին մէջ առասպելային տիպար մը մոլորակի միւս կողմը:

1960-ական թուականներուն, Տիթրոյթի խեղճ ու կրակ գիշերային վայրերուն մէջ՝ բանաստեղծական եւ քաղաքական տեսութիւններ երգի վերածած հանդէս կու գար Ռոտրիկէզ անունով անծանօթ երգահան-երգիչ մը: Այդ օրերուն իր ոճը շատ նման էր Bob Dylan-ի երաժշտութեան հետեւաբար ան կը համարուէր Տիլոնի յաջորդը: Սակայն ճակատագիրը այլ բան որոշած էր Ռոտրիկէզին համար:

Ռոտրիկէզ երկու LP սկաւառակ լոյս ընծայեց. Cold Fact (1970) եւ Coming from reality (1971): Թէեւ որոշ հետաքրքրութիւն ստեղծեցին , սակայն Ամերիկայի մէջ ո՛չ մէկ սկաւառակ գնուեցաւ:

Նկատելով, որ երաժշտական ասպարէզին մէջ յաջողութեան արժանանալ չկրցաւ, Ռոտրիկէզ վերադարձաւ իր նախկին աշխատանքին՝ շինարարական աշխատանք եւ յաճախ բեռնակրութիւն, որպէսզի կարենայ հոգալ իր երկու դուստրներուն ապրուստը:

Սակայն կատարուածէն անտեղեակ, Ռոտրիկէզի սկաւառակներէն Cold Fact-ը հասնելով Հարաւային Ափրիկէ մեծ յաջողութիւն գտաւ,  երգացանկին մէջ ընդգրկուած հակա-պետական պարունակին պատճառաւ: Մանտելլայի կողմնակիցներ, այդ երգերու բառերն ու մտածումները իբրեւ պատգամ՝ որդեգրեցին ու տարածեցին: Ռոտրիկէզ՝ Հարաւային Ափրիկէի մէջ դարձաւ հանրածանօթ դէմք եւ իր սկաւառակները միլիոններով վաճառուեցան,- առանց անշուշտ իր գիտակցութեան: Եւ որովհետեւ այդ օրերուն՝ լրատուական միջոցներու սահմանափակումներ գոյութիւն ունէին, Ռոտրիկէզի մասին տարածուեցան երեւակայական լուրեր, թէ յեղափոխական երգերու հեղինակը անձնասպանութիւն գործած էր բեմին վրայ ինքզինք հրկիզելով:

Ռոտրիկէզի Հարաւ Ափրիկեցի երկու երկրպագուներ՝ Stephan "Sugar" Segerman եւ Craig Bartholomew ուզեցին գաղտնազերծել իրենց երկրպագուի մահուան առեղծուածը: Իրենց պրպտումները կեդրոնացնելով ձայնագրութեան ընկերութեան եւ իրաւատիրոջ ուղղութեամբ, անոնք կրցան բացայայտել, որ Ռոտրիկէզ տակաւին ողջ-առողջ էր, կը բնակէր Տիթրոյթի իր համեստ տան մէջ եւ կը շարունակէր զբաղիլ շինարարական աշխատանքով:

Ռոտրիկէզ հրաւիրուեցաւ Հարաւային Ափրիկէ համերգներ տալու խուռներամ երկրպագուներու ներկայութեան: Ան բեմ կը բարձրանար տասնեակ հազարաւորներու ներկայութեան, որոնք ոգեւորուած էին վերագտած ըլլալով իրենց մահացած «հերոսը»:

Վերջապէս «ըմբոստ» երգահան-երգիչը վերագտած էր իր արդար դիրքը երաժշտական աշխարհին մէջ: Ան իր տուած համերգներու հասոյթի մեծ մասը, նուիրեց բարեկամներու եւ հարազատներու եւ վերադարձաւ իր համեստ աշխատանքին ու կեանքի ձեւին:

Ռոտրիկէզի մասին վաւերագրական ֆիլմը՝ "Searching for Sugarman" Academy Award-ի արժանացաւ եւ 70-ական տարիքը թեւակոխած Ռոտրիկէզ,- համերգային շրջապտոյտներով,- ճանչցուեցաւ իբրեւ միջազգային համբաւ վայելող արուեստագէտ:

Ռոտրիկէզի համբաւը,- իր պարզ ու յստակ, ժողովուրդին հասանելի երաժշտութենէն աւելի,- հիանալիօրէն անոր համեստ կեանքն էր: Ան շարունակեց բնակիլ Տիթրոյթի իր պարզունակ՝ պետական աճուրդի միջոցաւ՝ 50 տոլարի գնած բնակարանին մէջ:

Ռոտրիկեզ մահացաւ 81 տարեկանին՝ 8 Օգոստոս, 2023 թուականին: Ան իր հսկայական դրոշմը ձգեց իբրեւ բանաստեղ-երաժիշտ եւ իր կեանքի առասպելական որակուող պատմութիւնը դարձաւ խթանող պատգամ։

Catch me if you can: From the Other Side of the Earth: - 1 -

Vaհe H Apelian

I will be referencing the book the PM Nikol Pashinyan wrote, “The Other Side of the Earth”. The book was edited by Arkemenik Nikoghosyan (Արքեմենիկ Նիկողոսյան)։

“The Other Side of the Earth” was published in the Armenian Times (Haykakan Zhamanak) from May to December 2008. Armenian Times (Haykakan Zhamanak) is a leading socio-political news outlet in Armenia. It was founded as a print daily newspaper in 1999 by the current Prime Minister Nikol Pashinyan. It now operates exclusively as an online news platform and is edited by Anna Hakobyan. It is noteworthy to know that Nikol Pashinyan was 24 years old when he took over as the editor of Haykakan Zhamanak - Armenian Times, in 1999. He held the position until 2012. Prior to Armenian Times, Pashinyan founded and edited another daily newspaper, Oragir - Diary), in 1998.

I chose “Catch me, if you can” as this blog’s header, because he was taunting the authorities when he wrote the fictional novel, and had it published in installments in the Armenian Times daily.   The authorities had officially stated that Nikol Pashinyan had fled the country in March 2008 and illegally returned to Armenia. Pashinyan claims that, while he was in hiding among his friends and supporters, he never left Armenia, “even for one minute”.

On July 1, 2009, Nikol Pashinyan came out of the underground and presented himself to the Prosecutor General's Office of the Republic of Armenia, “where he was arrested, then detained, and then sentenced to 7 years in prison. He spent 1 year and 10 months in the "Yerevan Center", "Nubarashen", "Kosh", and "Artik" penal institutions and was released under amnesty on May 27, 2011.”  (page 3).

Nikol Pashinyan’s incarceration seems to have mostly gone unnoticed in the Diaspora press, other than Keghart online journal, established by Dikran Abrahamian MD, where on November 27, 2010, Dikran Abrahamian had issued an appeal, soliciting Kegharl’s readers support. The appeal was  addressed to the Armenian authorities against coercion Nikol Pashinyan was reported to experience in the prison. You may read Keghart’s November 27, 2010 appeal below.

Nikol Pashinyan lays down the reason he wrote the book on page 4, which may very well be considered the forewardt of his fictional novel. This is what he wrote:

“Reader, have you started reading?, I don’t know what is your name; which date, what day of the month of that date is now. I don’t know what perceptions, sentiments, thoughts, and feelings, the expression, “Yerevan, March 1, 2008”, evoke in you.

Eight citizens of the Republic of Armenia were killed that day, two more died later from the wounds they received that day.

March 1, 2008 was a Great Day, of great courage, of great cowardice, great awareness, great lawlessness, great reawakening, great decline; of great love, great hatred, blood and tears, prayer and curse.

March 1 was a clash of Freedom, of Law, of future confronting abject let it go (ամենաթողություն), past illegality.  

Being an active participant in those events, I found myself in the status of a wanted person. The Armenian Police, the National Security Service, and private detectives, hired by the authorities, searched and searched for me but could not find me. Meanwhile, dozens of my friends were in prison, bearing the heroic name of a political prisoner. Thousands of friends continued their struggle, on the streets of Yerevan, in courts and in international tribunals.

This book was created in such times.

It is dedicated to the eternal memory of the ten victims of March 1: Gor Kloyan (Գոռ Քլոյանօ, Tigran Khachaturyan (Տիգրան Խաչատուրյան), Davit Petrosyan (Դավիթ Պետրոսյան), Samvel Farmanyan (Սամվէլ Ֆարմանյան), Tigran Adpkaryan (Տիգրան Արգարյան)Hovhannes Hovhannisyan (Յովհաննես Հովհաննիսյան), Hamlet Tadeosyan (Համլէտ Թատեոսյան), and Zakar Hannisyan (Զաքար Հաննիսյան).” (page 4)

The protagonist’s fictional, if not also improbable journey began in the dead of the night on March 2 and lasted in the book’s 383 pages and in 53 chapters with different headings. As noted, the book was published in Armenian Times from from May to December 2008, a span of 245 days. Surely more than one page of the book is expected to have been written daily detailing the fictional itinerary. 

In a reflective mood, the journeyman wrote. “Is it right what I am doing? Isn’t my place also with my comrades who are in the prison? Am I abandoning them at these trying times? But voluntarily going to prison is basically giving up, and giving up is not possible. It is necessary to fight back. It is necessary to win. I will not hide, here is my traveling route, catch me if you can.” (page 13).

The last paragraph of the book is two sentences long. It reads: "The human ocean surged. We all moved towards the Liberty Square, our march is unstoppable." “Մարդկային ովկիանոսն ալեկոծվեց։ Բոլորով շարժվեցինք դէպի Ազատոթյան հրապարակ.....Մեր ընթացքն անկասելի է։»      

                                                ***

Note: Keghart on line journal's appeal on November 27, 2010: «It was in Keghart on line journal that I learned about an Armenian journalist named Nikol Pashinyan. On November 27, 2010, the journal posted an appeal that read: “We, Armenians living in the Diaspora and our non-Armenian friends, are deeply concerned in the imprisonment of Nikol Pashinyan, editor-in-chief of Haykakan Zhamanak (“Armenian Time”) daily in Armenia, and his treatment in jail. While Mr. Pashinyan’s voluntary surrender to law enforcement agencies should have been duly noted by the Armenian authorities, the veteran journalist has experienced coercion behind bars. We attest that these reprehensible acts of the authorities–aimed at silencing Mr. Pashinyan and punishing him for his political views–will have the opposite outcome, making the editor’s voice heard more forcefully in Armenia and in the Diaspora. Deeply concerned with the treatment of the journalist, we are following the “judicial process” with vigilance, hoping that he will be released soon. Meanwhile, we demand that the Armenian authorities put an end to the unlawful acts against him and ensure his security.”

Little rose upon the heath

Vaհe H Apelian

 

“Vart” (The Rose) is an old Armenian song. The only person I know who has a recording of the song is Armen Guirag. I heard the song for the first time decades ago, sung by Armean Guirag, but I had not paid attention to the lyrics. I had not asked myself who wrote the song and who composed the song. Yesterday, out of blue, my friend Krikor Kradjian from Beirut, had posted the translation of a famous poem by Goethe’, by the eminent Armenian poet Hovhannes Toumanyan who endearingly continues to remain as “the all-Armenian poet”. It turned out that Krikor was quoting the lyrics of the song.

It turns out the poem is called "Heidenröslein", often translated into English as "Wild Rose. The legendary German author Johann Wolfgang von Goethe had written the poem in 1771. It also turns out that "Heidenröslein" is a famous lyric poem as a folk-song style ballad about a young boy who spots a beautiful wild rose and insists on picking it despite its warnings. Different people have given different interpretation of the lyrics of the song. With time, norms have changed, so have perceptions, and thus interpretation of the poem has changed. Those interested may read about “Heidenröslein" in Wikipedia.

I imagine the Armenian song “Vart - The Rose” is mostly unknown by the Armenian public but that it was considered an Armenian classical song and was popular at one time. The lyrics of the song as noted is the poem of the same name by the German poet Johann Wolfgang Goethe, superbly translated into Armenian by Hovhannes Tumanyan, and composed by Romanos Melikyan.

 It also turns out that Hovhannes Tumanyan knew German and read fluently in the language, which allowed him to study and translate prominent German poets like Goethe. Furthermore, it is claimed that Hovhannes Tourmanyan was an avid reader and self-taught intellectual, who absorbed European literature and translated works from multiple languages into Armenian.

As to Romanos Melikyan, he had written the music for the song in 1911, claiming that he tried to create a simple, easily transmitted melody, which became a popular song at one time. 

 

Armen Guirag’s rendering of the song “Vart” (The Rose) is from YouTube. Horavhannes Toumanyan’s translation for the lyrics of the song is at the end of the blog. 

As to Armen Guriag, those interesting may read the following blog I wrote about him by pressing  on the following link: Remembering Armen Guirag this Sunday morning.

The lyrics:

 From Wikipedia: "Heidenröslein"

 

Food for thought: A shift in national paradigm.

The attached is the translation of Avo G Boghossian’s post today, on his Facebook page. His comment should not be accepted, nor rejected. But it should be viewed in the context that we, as Armenians, are living through a change; through a shift of our national paradigm. Historical trauma, distinction between Turks as people and Turkish State, the inevitable cultural overlaps that have come about through centuries living with and not necessarily only next to each other, and geopolitics is shaping our national paradigm as a free and independent and a sovereign country. But yes, I enjoy the song Kedashen / Գետաշեն, and  yes too, what Avo says has political implications, and as far as I am concerned gives validity to Civil Contract initiated cross road for peace initiative. Vaհe H Apelian

 

Landlocked Armenia at the cross road.

The post in translation

« I have long disagreed with the notion that we are an exceptional nation and our well-known opponents are nomads and “sheep”. 

Yes, I have always believed and am convinced that nations do not differ from each other in the biological composition of the brain, they differ only in the conditions.

 Indeed, our opponents, that is, Turkey, have today reached the level where they produce fifth-generation KAAN fighter aircraft, tanks and artillery, drones and other weapons. In other words, in addition to a huge demographic advantage, there is also an incomparable engineering superiority. 

The outdated national revolutionary songs are now naive and childish, and unattainable dreams only cause nightmares.»

Բնագիրը՝ 

Ես շատոնց համաձայն չէի այն կարծիքին թէ մենք բացառիկ ազգ ենք իսկ մեր ծանօթ հակառակորդները քոչուորներ եւ “ոչխարներ” : Այո, միշտ հաւատացած էի ու համոզուած եմ որ ազգերը իրարմէ չեն տարբերիր ուղեղի կենսաբանական բաղադրութեամբ, կը տարբերին միայն պայմաններու բերումով… : Արդարեւ մեր հակառակորդները, այսինքն Թուրքիան այսօր հասած է այն մակարդակին որ հինգերորդ սերունդի KAAN կործանիչ օդանաւեր կ՚արտադրէ, թանկեր եւ հրետանի, անօթաչուներ եւ այլ սպառազինութիւն: Այսինքն ժողովրդագրական հսկայ առաւելութենէ զատ նաեւ ճարտարարուեստական անհամեմատելի գերակայութիւն: Ազգային յեղափոխական հինաւուրց երգերը այլեւս միամիտ եւ երեխայական են իսկ անհասանելի երազները միայն մղձավանջ պատճառող:

is Armenia also heading towards a cashless society?

Vaհe H Apelian

 

I do not live in Armenia. My last visit to Armenia was a decade ago. But I follow news coming from Armenia and about Armenia. Yesterday, while responding to reporters’ questions, the PM Nikol Pashinyan noted that he will be on vacation in Armenia, but will be available to attend to his duties, should the need arise. Today he posted about visiting museums and also alluded to ՀԴՄ, which is the Armenian acronym for Cash Register Receipt. In Armenian, Հսկիչ-դրամարկղային մեքենայի կտրոն. While mandating receipts is not a prelude for a cashless society, but it is for stricter fiscal accountability.

A few days ago, a friend posted on her Facebook page, not about cash register receipts, but about the perils of a cashless society, here in the United States of America. She wrote, “A cashless society means no cash. Zero. It doesn’t mean mostly cashless and you can still use a ‘wee bit of cash here & there’. Cashless means fully digital, fully traceable, fully controlled. I think those who support a cashless society aren’t fully aware of what they are asking for. A cashless society means:…..”. You may read below. 

The notion of cashless society took me back a few decades. I was a new comer, when I heard a debate on television where an IRS agent said that they have the means of converting the society into a cashless society. I was petrified hearing that because where I came from, Lebanon, at that time, an everyday citizen having an account in a bank, did not exist. But,I also realize that, to a great extent, we have become a cashless society.

Nowadays we do most of our payments electronically. A few weeks ago, I saw a Girl Scouts counter next to a store I was attending, selling cookies. I told them, ‘Folks, I am sorry but I will not be purchasing cookie, I do not have cash with me'. One of the ladies attending to young girl scouts, said, no problem, we accept credit card, and for the very first time, I purchased girl scout’s cookie with my credit card. 

Yes, come to think of it; in America we have for all practical purposes, become a cashless society. Should you be at an Olive Garden restaurant, you will find an electronic gadget on the table for payment. When was the last time you paid for your meal in a restaurant with the green bucks? By the way I learned recently the term "buck" for money originated in the 18th-century American frontier, when deer hides (buckskins) were a highly valued and common medium of exchange. Traders and pioneers frequently evaluated goods in terms of how many "bucks" they were worth

Naturally a cashless society offers many advantages. The greatest challenge in a cashless society is the temptation to overspend and run into debt. I imagine that in countries were cashless transitions are not as available, one simply would not be able to buy a loaf bread if the person does not have the money at that moment, in its pocket.

Is Armenia fast heading towards a cashless society? Unlike, America, where the transition into a practically a cashless society came about after decades dealing not in cash but in credit, on the understanding the person will pay in time with interest. I imagine the change into a more accountable purchasing and into cashless dealings, such as purchasing a car, are relatively new in Armenia that a mere 35 years ago was under centralized planning.

I can imagine the pace of change in Armenia is innerving.

***

Food for thought folks….

HERE'S WHAT NO CASH ACTUALLY MEANS:

A cashless society means no cash. Zero. It doesn’t mean mostly cashless and you can still use a ‘wee bit of cash here & there’. Cashless means fully digital, fully traceable, fully controlled. I think those who support a cashless society aren’t fully aware of what they are asking for. A cashless society means:

* If you are struggling with your mortgage on a particular month, you can’t do an odd job to get you through.

* Your child can’t go & help the local farmer to earn a bit of summer cash.

* No more cash slipped into the hands of a child as a good luck charm or from their grandparent when going on holidays.

* No more money in birthday cards.

* No more piggy banks for your child to collect pocket money & to learn about the value of earning.

* No more cash for a rainy-day fund or for that something special you have been putting $20 a week away for.

* No more little jobs on the side because your wages barely cover the bills or put food on the table.

* No more charity collections.

* No more selling bits & pieces from your home that you no longer want/need for a bit of cash in return.

* No more cash gifts from relatives or loved ones.

What a cashless society does guarantee:

* Banks have full control of every single penny you own.

* Every transaction you make is recorded.

* All your movements & actions are traceable.

* Access to your money can be blocked at the click of a button when/if banks need ‘clarification’ from you which will take about 3 weeks, a thousand questions answered & five thousand passwords.

* You will have no choice but to declare & be taxed on every dollar in your possession.

* The government WILL decide what you can & cannot purchase.

* If your transactions are deemed in any way questionable, by those who create the questions, your money will be frozen, ‘for your own good’.

Forget about cash being dirty. Stop being so easily led. Cash has been around for a very, very, very long time & it gives you control over how you trade with the world. It gives you independence. 

If you are a customer, pay with cash. If you are a shop owner, remove those ridiculous signs that ask people to pay by card. Cash is a legal tender, it is our right to pay with cash. Banks are making it increasingly difficult to lodge cash. 

Please open your eyes. Please stop believing everything you are being told. Almost every single topic in today’s world is tainted with corruption & hidden agendas. 

Pay with cash & please say no to a cashless society while you still have the choice.

Copy and paste to your page if you like! Posted from a friend…. I agree

 

 

 

  

Farewell Dikran

  Vaհe H Apelian

I was saddened yesterday evening when I  read the following farewell message on the online journal Keghart. It read: “Dear Keghart readers and friends. Nobody likes to bear gloomy news; but I must. The Keghart.org periodical will shutter indefinitely because of serious deterioration in my health. I thank all readers, article contributors and donors who supported the publication, which lasted for almost two decades. Respectfully, Dikran Abrahamian MD, 07 July 2026.”.

Keghart online journal came about in 2007. I remember distinctly when I received a list of articles from a medical doctor in Canada who also held a B.A. in political science and public administration, claiming that he had come to a point in his life when he could invest time and resources to create a “Non-partisan Website Devoted to Armenian Affairs, Human Rights and Democracy”. Thus, Keghart online journal came about for an international audience.

I can safely say that I believe that I became among the earliest subscribers of the online journal/periodical. In time, one thing led to another and for some years I became among its regular contributors until I came with my own blog. I spoke and continued speaking with Dikran numerous times. But we never met. Although both of us entertained the notion of meeting in person at an opportune time. 

It was in Keghart on line journal that I learned about an Armenian journalist named Nikol Pashinyan. On November 27, 2010, the journal posted an appeal that read: “We, Armenians living in the Diaspora and our non-Armenian friends, are deeply concerned in the imprisonment of Nikol Pashinyan, editor-in-chief of Haykakan Zhamanak (“Armenian Time”) daily in Armenia, and his treatment in jail. While Mr. Pashinyan’s voluntary surrender to law enforcement agencies should have been duly noted by the Armenian authorities, the veteran journalist has experienced coercion behind bars. We attest that these reprehensible acts of the authorities–aimed at silencing Mr. Pashinyan and punishing him for his political views–will have the opposite outcome, making the editor’s voice heard more forcefully in Armenia and in the Diaspora. Deeply concerned with the treatment of the journalist, we are following the “judicial process” with vigilance, hoping that he will be released soon. Meanwhile, we demand that the Armenian authorities put an end to the unlawful acts against him and ensure his security.” The appeal was also listed in French, Armenian, Spanish, Portuguese, Russian & German texts. The appeal invited interested readers to have their names included in the list. 

I believe Keghart online journal was the only Diaspora journal that posted about the plight of the young journalist. Furthermore, it could be arguably claimed the editorial board of Keghart was prophetic when it noted in the appeal that punishing Nikol Pashinyan “for his political views–will have the opposite outcome, making the editor’s voice heard more forcefully in Armenia and in the Diaspora.” The rest is history on both accounts; for the journalist and for the Diaspora online journal that sadly is being folded away.

The first article I contributed to the journal was titled “Miss Chambers–the Beloved Missionary of Kessab” and was published in the journal on Nov. 4, 2009. Fate would have it that I may end up among its last commentators as well. The day before yesterday, on June 6, 2026, I had two comments on the journal in response to an article titled and to a comment made about the article. I posted these two comments below for putting a closure to another memorable happening in my life that lasted for the past 20 years or so.

Thank you Dikran for coming with Keghart online periodical that lived up to its claim for being non-partisan, devoted to Armenian affairs, human rights and democracy.  

Fare thee well Dikran

                                                    ***

         I attached for archival purposes my last two comments on Keghart. One pertained to an article titled, “Evaluating International Recognition of the Armenian Genocide” by Dr. Armen Ayvazian. The other pertained to a comment made by David Boyajian to that article. Both comments were posted on Keghart the day before yesterday, on July 6, 2026.

                                                                    *

“Dr. Armen Ayvazyan rightfully points out that since its founding on May 28, 1918, the Republic of Armenia did not make the three Rs of the Genocide -recognition, restituting, reparation – instruments of its foreign policy.

But I disagree with his claim that because of Armenia’s inaction, governments have not recognized the genocide as it should be recognized; and, “nor could they have been, since the Republic of Armenia itself never set such objectives.”

During the Nurenberg trials, Shavarsh Missakian in his Haratch Daily editorial on December 9, 1945, where he introduced the newly minted term Genocide to his readers, wrote: “Our rage mounts tenfold particularly because the day’s victors were present then, where the crime was committed. They were there (in Turkey) for full four years and ruled like landlords, much like they do nowadays in Germany. Then also (aftermath of WWI), hundreds were apprehended, and 70 hand-picked monsters were sent to Malta to be tried and punished commensurate to the crimes they perpetrated. Then?” 

We all know no such thing happened.

Shavarsh Missakian wondered, and surely in sarcasm, wrote, “Had they not discovered the word (Genocide)? Or was it that the bloodthirsty monster was too strong to lay a hand on”?

The answer is simply, “the bloodthirsty monster” is “too strong to lay a hand on”; or strategically too important to punish it, no matter what Armenia does.” Vaհe H Apelian, July 6, 2026.

*

“Russia maintains a continuous military presence in Armenia, anchored by the 102nd Military Base in the city of Gyumri. This contingent comprises several thousand personnel (estimated to be up to 4,000) and includes mechanized units, fighter jets, and air defense systems.

My concern has been and remains the possibility Russia overtaking the Armenian government institutions and subjugating Armenia. There is more of potential of that happening then what David Boyajian claims.

I quote ARF ideologue Kristapor Mikaelian: “«moving forward, always faithful to its spirit of destruction, Russia, as in the past, as well as today, is a representation of a large-scale arena of general persecution, general destruction and violence. There was not a nation left in Russia that was not oppressed, there was not a people left that was not suffocated, there was no word, opinion, right, law – even proclaimed from the imperial throne – that was not violated. It is a terrible stage of rulers and slaves, predators and tyrants, spies and spiers, poisoned by the choices of mutual grudge and hatred. Russia competes with Turkey in all spheres of state life, equally successful in the negative, as well as in the positive. And the unfortunate Armenian is destined to live, to claim the right to see the light of day, on the borders of those two brutal tyrants, ‘between the devil and the deep blue sea’, as the English say.” Vaհe H Apelian, July 6, 2026.